Shumica e kriminelëve të luftës që shpërndan në Ballkanin Perëndimor

Edhe pse shumica e vendeve të Ballkanit Perëndimor kanë marrëveshje dypalëshe për ekstradimin, ish-presidenti i dikurshëm i Serbisë dhe Malit të Zi, Svetozar Maroviç, është një nga shumë personat që, duke shfrytëzuar kufijtë e depërtueshëm dhe shtetësinë e dyfishtë, kanë arritur t’i shmangen vuajtjes së dënimit ose gjykimit në vendet e tyre.

Ish-presidenti i Unionit Shtetëror të Serbisë dhe Malit të Zi, Svetozar Maroviç, është njëri i lirë që nga 10 tetori, pasi dënimi që i ishte shpallur në Mal të Zi për korrupsion, është parashkruar. Ai u arratis në Serbi pas shpalljes së vendimit gjyqësor në vitin 2016.

Deri në parashkrimin e dënimit, Beogradi refuzoi ta ekstradonte, ndonëse me Podgoricën ka marrëveshje për ekstradimin e ndërsjellë të shtetasve të akuzuar për krim të organizuar, korrupsion dhe vepra të tjera të renda penale. Profesoresha e pensionuar e së Drejtësisë nga Beogradi, Vesna Rakiq Vodineliq, thotë për Radion Evropa e Lirë se lidhjet politike kanë ndikim të madh në vendimet për refuzimin e kërkesave të shteteve fqinje për ekstradim. Sipas saj, Maroviç është dashur të ekstradohej.

Përveç personave që i janë shmangur drejtësisë së vendeve fqinje, në Ballkanin Perëndimor kanë gjetur strehim edhe të akuzuar dhe të dënuar nga vende të ndryshme të botës - nga Rumania deri në Tajlandë.

Kriminelët të dënuar të luftës dhe “azilantët politikë” në Serbi

Marrëveshjet dypalëshe, të cilat vendet e Ballkanit Perëndimor nisën të nënshkruanin kryesisht nga viti 2010, mundësojnë ekstradimin e shtetasve të tyre, sipas kushteve të caktuara që lidhen me krimin e organizuar dhe korrupsionin.

Megjithatë, ato nuk zbatohen për veprat penale të kryera para nënshkrimit të marrëveshjeve, ndërsa në rastin e Serbisë dhe Bosnje dhe Hercegovinës, as për krimet e luftës. Pavarësisht fletarrestimit ndërkombëtar, Novak Gjukiç, ish-gjeneral i Ushtrisë së Republikës Serbe, i cili u arratis në Serbi në vitin 2014, pak para shpalljes së vendimit gjyqësor në Bosnje dhe Hercegovinë, vazhdon të jetojë i lirë në Beograd.

Ai u dënuar në Sarajevë me 20 vjet burgim për krime lufte, përkatësisht për vrasjen e 71 civilëve në zonën e njohur si Kapija, në Tuzla. Beogradi refuzon ta ekstradojë, pasi Gjukiç ka edhe shtetësi serbe, ndërsa Serbia nuk i ekstradon shtetasit e saj.

Shtetësi të dyfishtë kanë edhe ish-pjesëtarët e Ushtrisë dhe Policisë së Republikës Serbe, Tomislav Kovaç, Mirko Vruçiniq dhe Dushko Kornjaç. Ata janë vetëm disa nga personat që kërkohen nga drejtësia e Bosnje dhe Hercegovinës për krime lufte, por jetojnë të lirë në Serbi.

Tre vjet pasi mori përgjegjësinë për sulmin e armatosur ndaj Policisë së Kosovës në Banjë, edhe Millan Radoiçiç vazhdon të jetojë i lirë në Serbi.

Megjithëse Kosova ka lëshuar fletarrestime ndaj tij gjatë viteve të fundit, ndërsa Shtetet e Bashkuara dhe Britania e Madhe e kanë sanksionuar për lidhje me krimin ndërkombëtar, më 9 tetor, ai ka marrë pjesë në një tubim zgjedhor të partisë në pushtet të Aleksandar Vuçiçit.

Përveç Radoiçiçit, në Serbi jetojnë të lirë edhe persona të tjerë ndaj të cilëve drejtësia e Kosovës ka ngritur akuzë për vepra të ndryshme penale, përfshirë krime lufte. Disa prej tyre janë aktivë në jetën publike - shkruajnë dhe promovojnë libra, merren me politike dhe paraqiten në media.

Edhe pse Prishtina ka lëshuar fletarrestime ndaj tyre, Serbia refuzon ta ekstradojë, prandaj shumica gjykohen në mungesë në Kosovë. Beogradi nuk e njeh pavarësinë e Kosovës dhe nuk ka marrëveshje ekstradimi me të. Për bashkëpunimin mes dy vendeve është përgjegjës Misioni i Bashkimit Evropian për Sundimin e Ligjit në Kosovë (EULEX).

Gjatë dekadës së fundit, shtetësi, azil apo forma të tjera mbrojtjeje në Serbi kanë marrë edhe shtetas të Rumanisë, Bullgarisë, Tajlandës dhe vendeve të tjera, të cilët janë akuzuar për krime të ndryshme.