Shqipëria e kalon BE-së në arsimin e lartë, por Europa po na merr "trurin"

Shqipëria ka një përqindje të lartë të të rinjve me arsim të lartë, por ekonomia e vendit mbetet larg atyre të Europës. Sipas të dhënave të Censit 2023 të INSTAT, 43.2% e popullsisë së moshës 25-34 vjeç kishte përfunduar arsimin terciar, ndërsa në Bashkimin Evropian përqindja ishte 43.1%. Ky është vitin e fundit kur INSTAT e raporton këtë tregues.

Diferenca është minimale, vetëm 0.1 përqindjeje, por Shqipëria renditet më mirë se një pjesë e konsiderueshme e vendeve evropiane dhe shumë më lart se ekonomia e rajonit. Në letër, të paktën për këtë tregues, Shqipëria e ka arritur Evropën. Në praktikë, tregu shqiptar i punës, niveli i pagave dhe mundësitë për zhvillim profesional mbeten larg atyre që ofrojnë ekonomia evropiane.

Krahasimi me Italinë, një nga destinacionet kryesore të emigracionit shqiptar, tregon se vetëm 30.6% e të rinjve italianë të moshës 25-34 vjeç kishin përfunduar arsimin e lartë në vitin 2023, ose 12.6 përqindjeje më pak se në Shqipëri. Italia është ndër vendet me peshë më të ulët të të rinjve me arsim të lartë në Evropë, por ekonomia italiane vazhdon të terheqë shqiptarë të arsimuar, që gjejnë atje mundësi më të mira punësimi dhe të ardhurash.

Një kontrast i ngjashëm vërehet edhe me Gjermaninë. Në vitin 2023, 37.9% e të rinjve gjermanë kishin përfunduar arsimin e lartë, 5.3 përqindjeje më pak se në Shqipëri. Gjermania është kthyer në një destinacion të rëndësishëm për emigrimin e profesionistëve shqiptarë, veçanërisht në sektorin e shëndetësisë dhe në profesione të tjera të kualifikuara.

Shqipëria, dukshëm mbi rajonin

Diferencat janë edhe më të mëdha me vendet e Ballkanit Perëndimor. Në Serbi, në vitin 2023, 34.7% e të rinjve 25-34 vjeç kishin përfunduar arsimin e lartë, ndërsa në Maqedoninë e Veriut treguesi ishte 32.3%. Në Bosnjën dhe Hercegovinën, pesha ishte vetëm 26.6%.

Në Evropë, nivelet më të larta në vitin 2023 regjistroheshin në Irlandë (62.7%), Qipro (61.7%) dhe Luksemburg (60.2%). Në fund të renditjes ishin Rumania (22.5%), Bosnja dhe Hercegovina (26.6%) dhe Hungaria (30.1%). Italia, me 30.6%, ishte gjithashtu ndër vendet e fundit.

Shqipëria kishte një tregues më të lartë edhe se Austria, Portugalia, Sllovenia, Kroacia dhe Bullgaria.

Europa merr kapitalin njerëzor që Shqipëria e ka të vështirë ta mbajë

Largimi i profesionistëve të kualifikuar është kthyer në një problem strukturor, veçanërisht në shëndetësi dhe në profesione që kërkojnë aftësi të specializuara. Sipas një analize të Bankës Europiane për Rindërtim dhe Zhvillim, rreth 23% e shqiptarëve me arsim të lartë jetojnë jashtë vendit në periudhën 2023-2024, ndërsa kthimet ishin shumë më të kufizuara.

Ndërsa Bashkimi Evropian synon që deri në vitin 2030 të paktën 45% e të rinjve 25-34 vjeç të kenë përfunduar arsimin e lartë, Shqipëria ishte vetëm 1.8 përqindjeje larg këtij objektivi në vitin 2023.