Tre skenarët e mundshëm për Shqipërinë: Rama, dhuna dhe Bashkimi Evropian

Pas 140 ditësh protestash paqësore, zemërimi i të rinjve shqiptarë shpërtheu në përplasje të dhunshme me policinë. Përballë pakënaqësisë në rritje, Edi Rama refuzoi të jape dorëheqjen, ndërsa kriza politike po hyjë në një fazë të paparashikueshme.

Shqipëria përballet me tre rrugë të vështira: dorëheqja e kryeministrit, përshkallëzimi i dhunës apo vazhdimi i krizës pa një zgjidhje të qartë. Qëndrimi i Bashkimit Evropian do të jetë vendimtar në këtë situatë.

Protestuesit paqësorë dolën në rrugët e Tiranës për të shprehur pakënaqësinë ndaj 13 viteve të qeverisjes së kryeministrit Edi Rama. Shkëndija që ndezi protestat ishte marrëveshja jotransparente me Jared Kushnerin dhe të tjerë për ndërtimin e resorteve luksoze në një zonë bregdetare të mbrojtur.

Por lënda djegëse ishte grumbulluar prej vitesh: katër mandate qeverisjeje me arrogancë, nepotizëm dhe korrupsion, që kanë pasuruar një rreth të ngushtë njerëzish të pushtetshëm, ndërsa pjesa tjetër e shoqërisë ka mbetur pas.

Javën e kaluar, me nisjen e vitit të ri akademik, në rrugë dolën edhe studentët. Zemërimi i tyre për universitetet e rrënua dhe koston gjithnjë e më të lartë të jetës i hodhi benzinë zjarrit të protestave. Protestuesit mësynë ministri dhe institucione qeveritare, thyen tabela dhe dogjën dyqane.

Policia u përgjigj me shkopinj gome, gaz lotsjellës dhe topa uji. Qindra persona janë ndaluar.

Është e lehtë të përkruash këto ngjarje si përplasje, protesta të dhunshme dhe shpërthime të të rinjve. Në njëfarë kuptimi, ky përkrim është i vërtetë. Por më e saktë është të thuhet se kemi të bijmë me të rinj të zemëruar dhe qytetarë të tjerë, të cilët janë lodhur dhe ndihen të fyer sepse zëri i tyre nuk dëgjohet.

“Si duhet të protestoj që fjalët e mia të dëgjohen?” pyeti një e re në një emision televiziv me shtrirje kombëtare, duke përmbledhur gjendjen shpirtërore të shumë protestuesve. “Njerëzit janë lodhur duke u tallur dhe duke u përbuzur nga ata që janë në pushtet”, i tha një tjetër protestues i ri BBC-së.

Rama flet për të drejtën e tubimit të lirë dhe e paraqet Shqipërinë si një vend që ecën me hapa të shpejtë drejt Bashkimit Evropian. Por fjalët dhe veprimet e tij gjatë 140 ditëve të protestave, tregojnë një realitet shumë më të zymtë.

Ai i ka etiketuar protestuesit paqësorë si pro-grekë, pro-serbë, pro-rusë dhe pro-iranianë. Ka fajësuar forcat e huaja për një luftë hibride. Në një kthesë ironike për një politikan që e ka zotëruar mjeshtërisht komunikimin në rrjetet sociale, ai ka fajësuar edhe algoritmet, që sipas tij, ushqejnë manipulimin dhe urrejtjen.

Ajo që nuk ka bërë Rama, është të dëgjojë qytetarët. Në fakt, ai ka treguar vazhdimisht përkushtim për njerëzit që drejton. Kjo shpjegon këmbënguljen e tij që qytetet shqiptare të ridizenjohen nga arkitektë të famshëm ndërkombëtarë, duke lënë mënjanë profesionistët shqiptarë.

Edhe ekspozitat e tij artistike zhvillohen jo në Tiranë, por në Paris, Londër dhe Berlin. Kur një gazetar i Financial Times e pyeti për kritikët e tij, vetëm pak javë pas nisjes së protestave paqësore, Rama u përgjigj: “U them: Shkofshi në Djall!”

Tashmë, dhuna ka shpërthyer dhe do të jetë e vështirë të vihet nën kontroll, sidomos kur policia i përplas protestuesit përtokë dhe i godet me shkopinj gome. Përdorimi i forcës së tepërta bie ndesh me standardet e Bashkimit Evropian.

Përpara Shqipërisë shfaqen tri rrugë të mundshme, të gjitha të vështira. Vendi është qeverisur për një kohë të gjatë nga një njeri i vetëm, i mbështetur nga qeveritë amerikane dhe evropiane, të cilat kanë parapëlqyer stabilitetin e një pushteti autoritar përballë respektimit të normave demokratike.

Rruga e parë është lëshimi. Rama jep dorëheqjen ose shpall zgjedhje të reja. Kjo mund të qetësojë turmat, por le të hapur pyetjen se kush do ta drejtojë vendin më pas. Opozita, e udhëhequr nga kreu i Partisë Demokratike, Sali Berisha, është në një pozicion të vështirë për të marrë një vendim të tillë.

Rruga e dytë është përshkallëzimi i dhunës. Policia do të përdorë forcën e tepërta për të qetësuar protestuesit, por kjo do të bie ndesh me standardet e Bashkimit Evropian dhe do të çojë në një situatë të paparashikueshme.

Rruga e tretë është vazhdimi i krizës pa një zgjidhje të qartë. Kjo do të çojë në një situatë të vështirë për Shqipërinë dhe do të mund të çojë në një ndërhyrje ndërkombëtare.

Qëndrimi i Bashkimit Evropian do të jetë vendimtar në këtë situatë. Bashkimi Evropian ka një interes të madh në Shqipërinë dhe do të duhet të marrë një vendim të qëndrueshëm për të ndihmuar vendin në këtë situatë të vështirë.