Si ta shmangim komunizmin dhe ta shpëtojmë kapitalizmin nga të pangopurit?
Bota ka pasuri të mjaftueshme për të siguruar të gjithëve një jetë dinjitoze, por pangopsia e të pasurve dhe pabarazia po ushqehen radikalizmin. Shqipëria, me pasuritë e saj të mëdha dhe korrupsioni që gërryen besimin te shteti, duhet ta kuptojë këtë përpara se pakënaqësia të shndërrohet në një krizë të thellë shoqërore.
Bota po kalon një krizë të madhe ekonomike dhe shoqërore, që nuk vjen nga mungesa e burimeve, por nga kontradikta mes pasurisë së jashtëzakonshme që njerëzimi prodhon dhe mënyrat e pabarabarta se si ajo shpërndahet. Ndërsa kapitali, teknologjia dhe burimet natyrore krijojnë mundësi të paprekët zhvillimi, një pjesë e madhe e përfitimeve përqendrohet në pak duar, duke lënë miliona njerëz përballë pasigurisë ekonomike.
Kjo pabarazi, e ndërthurur me korrupsionin dhe humbjen e besimit te institucionet, po krijon terrenin për pakënaqësi shoqërore dhe për rikthimin e ideve radikale që premtojnë barazi përmes përmbylljes së rendit ekzistues.
Historia ka treguar se komunizmi fitoi terren pikërisht aty ku pabarazia, shfrytëzimi dhe mungesa e perspektivës i bënë shtresat e gjerë të shoqërisë t’i humbnin besimin te sistemi ekonomik. Kjo nuk do të thotë se çdo krizë e kapitalizmit prodhon komunizëm, por se një sistem që nuk korrigjon padrejtësitë e veta mund të krijojë kushtet për forcimin e kundërshtarëve të tij me radikalë.
Shqipëria është një shembull domethënës i kësaj kontradikte. Ne nuk jemi një vend i varfër në burime, por përkundrazi, kemi një bregdet të jashtëzakonshëm, pasuri minerare, potencial energjetik, toka, prona publike dhe një industri turistike në zgjerim. Këto pasuri, të administruara me përgjegjësi, mund të krijojnë kushte shumë më të mira jetese, ku një familje që punon të përballojë një banesë, ku të rinjtë të kenë perspektivë dhe ku emigrimi të mos mbetet rruga kryesore drejt mirëqenies.
Por ndërsa vendi gjeneron gjithnjë e më shumë ardhura nga sektoret e ndryshëm, një pjesë e qytetarëve vazhdon të mos ndiejë përfitimet e këtij zhvillimi.
Problemi bëhet edhe më i rëndë kur pabarazia ushqehet nga korrupsioni dhe privilegjet politike, sepse atëherë qytetari nuk e sheh më pasurinë si rezultat të punës dhe aftësisë, por si produkt të lidhjeve me pushtetin.
Raportet e Kontrollit të Lartë të Shtetit kanë evidentuar ndër vite parregullsi financiare, efekte negative në buxhet dhe probleme në administrimin e pronës shtetërore, prokurimeve dhe kontratave publike. Kur prona publike jepet edhe përmes kontratave me qira simbolike prej një euroje, shteti duhet të provojë se përfitimi publik e justifikon këto favor, përndryshe krijohet bindja se pasuria e përbashkët po përdoret për luksin e një rrethi të kufizuar.
Këtu pabarazia ekonomike fillon të kthehet në rrezik politik. Kur qytetarët besojnë se nuk mund të blejnë një shtëpi me punën e tyre, se nuk mund të konkurrojnë pa mbështetje politike dhe se ligji nuk zbatohet njësoj për të gjithë, ata nuk humbasin vetëm besimin te qeveria, por edhe te vetë ekonomia e tregut. Në këtë klimë, kapitalizmi fillon të identifikohet me korrupsionin dhe privilegjin, duke u dhënë hapësirë ideologjive që premtojnë ta zëvendësojnë atë. Një kapitalizëm i kapur nga interesat klientelistë mund të bëhet kështu propaganda më e fuqishme për kundërshtarët e tij.
Këto duhet ta kuptojnë edhe të pasurit e Shqipërisë, veçanërisht ata që kanë përfituar nga marrëdhëniet e privilegjuara me pushtetin. Një ekonomi ku pasuria grumbullohet vazhdimisht në pak duar, ndërsa shumica përballë me pasiguri, nuk mund të garantojë stabilitet shoqëror të pakufizuar. Shqipëria ka nevojë për sipërmarrës të suksesshëm dhe kapital privat, por jo për një sistem ku afërsia me pushtetin është më e rëndësishme se meritokracia.