Nuk i pamë, derisa dolën përballë nesh

Revolucioni i Flamingove nisi si reagim ndaj investimeve të planifikuara në Zvërnec dhe Sazan. Në fillim, edhe unë u habita. Si mund të ngrihej shoqëria kundër një investimi që paraqitej si një ndër më të madhët në Shqipëri? Një vend që ka nevojë për zhvillim duhet të jetë i hapur ndaj investimeve strategjike. Kur dëgjova se projekti lidhej me portofolin e investimeve të familjes Trump, mendova: si mund të dilte dikush kundër një investimi të tillë? Kërkoja shpjegime, por nuk e kuptoja se pas kundërshtimit fshihej një shqetësim shumë i thellë.

Protestuesit me qelishe të bardha ngritën pyetje për pasuritë e vendit, mënyrën si merren vendimet dhe zërin e qytetarëve në to. Revolucioni i Flamingove u bë një nga ngjarjet më krijuese të dekadës së fundit: pamjet e tij pushtuan ekranet e botës dhe përçollën një shqetësim që kapërceu kufijtë. Një vend i varfër, por i pasur me bukuri e pasuri natyrore, rrezikonte të humbiste të drejtën për të vendosur mbi atë që i përkiste. Mund ta kuptoj që investitorët janë ndier të turpëruar apo të keqkuptuar nga mënyra si u paraqit projekti. Por shqetësimi i qytetarëve meritonte të dëgjohej me të njëjtin seriozitet.

Prej njëqind e pesëdhjetë ditësh, ata këmbëngulën mes vapës dhe të ftohtit. Nuk janë dorëzuar. Me qëndresën e tyre kanë çarë perden e heshtjes që mbulonte shoqërinë dhe na kanë vënë përballë një pakënaqësi që shumë prej nesh kishim zgjedhur të mos e shihnim. Në fillim, shumëkush mendoi se protesta do të shuhej vetëm. U gabua edhe politika: në vend që t’u përgjigjej kërkesave, u përpoku ta largonte debatin nga thelbi. Protestuesve iu vunë etiketime si antiamerikanë, antisemitë, anti-Trumpistë, globalistë, madje edhe “islamistë të politizuar”. Përmes gazetarëve të paguar nga pushteti u përhap një lume teorish nga më të ndryshmet. Kështu, vëmendja u largua nga kërkesat konkrete dhe debati u kthye në një përplasje mes këmbëve.

Në fillim mendova se thirrjet e skajshme që u dëgjuan përballë Kryeministrit, si “Shqipëria e shqiptarëve, vdekje tradhtarëve”, do ta demtonin protestën dhe do ta shuanin. Por ndodhi e kundërta: ato zgjuan një shoqëri të tërë nga heshtja dhe nxorën në dritë zemërimin e mbledhur prej kohësh. Më kujtuan thënien profetike: “Ai që hesht përballë së vërtetësë është djalli memec”. Heshtja e njerëzve nuk vinte nga mungesa e pakënaqësisë, por nga lodhja. Prej vitesh ata flisnin për problemet e tyre, por askush nuk i merrte seriozisht dhe asgjë nuk ndryshonte.

Shenjat e kësaj pakënaqësie ishin shfaqur edhe më parë. Në zgjedhjet për kryetarin e Bashkisë së Vlorës, pjesëmarrja e ulët — rreth 12 për qind e votuesve — duhej të kishte qenë një këmbanë alarmi. Por askush nuk u ndal të pyeste çfarë kuptimi kishte ai bojkot. Mjaftonte që procesi të zhvillohej dhe sistemi të vazhdonte të funksiononte. Edhe tani, protesta nisi paqësisht, u rrit dhe priti një përgjigje. Në vend të dëgjimit, mori heshtje dhe përpjekje të përsëritura për ta zhvendosur vëmendjen nga thelbi.

Kur politika nuk dëgjoi dhe shumëkush mendoi se protesta e kishte përmblushur misionin e saj, në skenë doli Gjenerata Z. Qeveria duket se e sheh këtë brez protestuesish si “protestues të TikTok-ut”, por gabon. Kjo nuk është një prirje kalimtare e rrjetave sociale, por shprehje e kërkesave konkrete dhe e një pakënaqësie që politika ka zgjedhur për shumë kohë të mos e dëgjojë. Ky qëndrim nxjerr në pah hendekun mes të rinjve dhe atyre që pretendon të përfaqësojnë. Ata ndihen të pakuptuar jo vetëm nga politika, por edhe nga shoqëria, institucionet fetare dhe grupet që duhej të qëndronin pranë.

Për një kohë të gjatë jemi sjellë sikur të të rinjtë nuk ekzistonin: u kemi dhënë udhëzime, por rrallë i kemi pyetur çfarë mendojnë. Kur kërkojmë të mos drejtohen nga krerët e partive më të mëdha, ata shprehin mosbesimin ndaj një politike që pretendon se i përfaqëson, por nuk ua dëgjon zërin. Shumë prej tyre po dalin në rrugë sepse nuk duan të përballen me të njëjtin pasiguri që kanë.