Protestat dhe kërkesa për dorëheqjen e Kryeministrit: Çfarë ofrojnë mekanizmat kushtetues?
Protestat qytetare antiqeveritare kanë kulmuar me përplasje të forta mes protestuesve dhe policisë, duke sjellë kërkesën për largimin e Kryeministrit Edi Rama dhe shkuarjen në zgjedhje të parakohshme. Por, si funksionojnë mekanizmat juridikë për dorëheqjen e Kryeministrit dhe shpërndarjen e Kuvendit?
Shqipëria është Republikë Parlamentare, dhe dorëheqja e Kryeministrit nuk e shpërndan Kuvendin. Sipas Nenit 1 të Kushtetutës, Shqipëria është republikë parlamentare ku qeveria ushtrohet mbi bazën e mbështetjes parlamentare. Kushtetuta parashikon mekanizma për formimin e qeverisë së re pa shpërndarjen e Kuvendit, sipas nenet 96, 104-105 të Kushtetutës.
Juristët shpjegojnë dy rrugët kryesore për zëvendësimin e Kryeministrit pa shkuar në zgjedhje: nëse Kryeministri jep dorëheqjen, hapet procedura për formimin e qeverisë së re, por vetëm largimi i tij nuk sjell automatikisht shpërndarjen e parlamentit. Nëse kandidati i ri nga e njëjta shumicë arrin të marrë 71 vota në Kuvend, qeveria merr detyrën dhe vazhdon punën deri në përfundim të mandatit.
Nëse opozita nuk e imponon dot emrin pa votat e shumicës, dhe Kryeministri jep dorëheqjen, Presidenti emëron Kryeministrin e ri me propozim të partisë ose koalicionit që ka shumicën e vendeve në Kuvend. Nëse kandidati i emëruar nuk miratohet, Presidenti emëron një kandidat të dytë brenda 10 ditëve. Nëse edhe ai dështon, Kuvendi ka 10 ditë kohë për të zgjedhur vetë një Kryeministër të ri.
Nëse Kryeministri jep dorëheqjen, Presidenti emëron Kryeministrin e ri, dhe nëse kandidati i ri merr votat e më shumë se gjysmës së deputetëve, Presidenti dekreton shkarkimin e të vjetrit dhe emërimin e të riut brenda 10 ditëve. Nëse mocioni nuk miratohet, Kryeministri vazhdon detyrën. Pra, as miratimi dhe as mosmiratimi i mocionit konstruktiv të mosbesimit nuk sjellin vetvetiu zgjedhje të parakohshme.
Nëse Kryeministri nuk jep dorëheqjen, dhe opozita paraqet mocionin konstruktiv të mosbesimit, dhe nëse kandidati i ri merr votat e më shumë se gjysmës së deputetëve, Presidenti dekreton shkarkimin e të vjetrit dhe emërimin e të riut brenda 10 ditëve. Nëse mocioni nuk miratohet, Kryeministri vazhdon detyrën.
Nëse Kryeministri nuk jep dorëheqjen, dhe opozita paraqet mocionin konstruktiv të mosbesimit, dhe nëse mocioni nuk miratohet, Kryeministri vazhdon detyrën. Nëse Kryeministri paraqet mocionin e besimit dhe nëse mocioni votohet nga më pak se gjysma e të gjithë anëtarëve të Kuvendit, sipas formulimit të këtij neni, Kryeministri i kërkon Presidentit shpërndarjen e Kuvendit brenda 48 orëve nga votimi. Në këtë rast nuk përsëriten përpjekjet për formimin e një qeverie tjetër sipas nenit 96.