Banka Botërore: Projekti për bujqësinë me ecuri jo të kënaqshme, vetëm 9% e fondeve të përdorura

Banka Botërore ka vlerësuar si mesatarisht të përkënaqshme ecurinë e projektit për qëndrueshmërinë ndaj ndryshimeve klimatike dhe zhvillimin e bujqësisë në Shqipëri, me një financim prej 72.4 milionë dollarësh. Vetëm 9% e fondeve janë disbursuar, ndërsa një pjesë e konsiderueshme e investimeve të planifikuara nuk ka nisur ende.

Projekti u miratua në mars 2023 dhe hyri në fuqi në shkurt 2024, me Ministrinë e Bujqësisë dhe Zhvillimit Rural si institucion zbatues. Ai synon përmirësimin e konkurrueshmërisë së prodhimit bujqësor, modernizimin e ujitjes dhe kullimit, forcimin e sigurisë ushqimore dhe përshtatjen e sektorit ndaj ndryshimeve klimatike.

Banka Botërore evidenton se vonesat fillestare janë shkaktuar nga nisja e ngadalë e prokurimeve, kapacitetet e kufizuara institucionale, aktivitetet përkatësore dhe finalizimi i kontratave. "Zbatimi mbetet pas afateve në disa fusha kritike dhe do të nevojiten përpjekje të vazhdueshme për të përsheqitur aktivitetet prioritare dhe për të kthyer angazhimet në progres fizik dhe rezultate në terren", thuhet në raport.

Një nga shqetësimet kryesore lidhet me kapacitetet institucionale për zbatimin dhe qëndrueshmërinë e projektit, të cilat aktualisht vlerësohen me rrezik të lartë, nga rreziku i ulët në momentin e miratimit. Ndërkohë, rreziku fiduciar, që lidhet me administrimin e fondeve dhe procedurat e prokurimit, është rritur nga mesatar në të konsiderueshëm, ndërsa rreziku i përgjithshëm i projektit mbetet mesatar.

Sipas të dhënave financiare, nga 72.4 milionë dollarë financim i rishikuar, janë disbursuar 6.51 milionë dollarë, ndërsa 65.89 milionë dollarë mbeten të padisbursuar. Afati i përfundimit është shtatori 2028.

Vonesat reflektohen në rezultatet konkrete. Shitjet e produkteve bujqësore përmes qendrave Micro Food Hubs mbeten në zero, kundrejt objektivit prej 6,000 tonësh. "Ky tregues mbetet në zero, pasi qendrat Micro Food Hubs nuk janë krijuar ende dhe deri më tani nuk është gjeneruar asnjë shitje", konstaton Banka Botërore. Asnjë fermer nuk ka përfunduar ende nga aktivitetet e këtyre qendrave apo nga grupimet prodhuese të financuara nga projekti.

Edhe investimet në ujitje dhe kullim janë pas objektivave. Sipërfaqja që ka përfunduar shërbime të përmirësuara mbetet në zero, kundrejt synimit për 12,300 hektarë. Nuk është regjistruar progres as në objektivin për uljen me 30% të kostove të ujitjes apo në përdorimin e energjisë së rinovueshme në këto sisteme.

Në sigurinë ushqimore, asnjë nga gjashtë pikat e inspektimit kufitar të planifikuara nuk është përfunduar. Në zero mbeten gjithashtu analizat e reja në laboratorët rajonalë, trajnimi i 75 punonjësve laboratorikë dhe shtimi i kapaciteteve të magazinimit për produktet e bllokuara. Nuk ka progres të regjistruar as në akreditimin e metodave të analizës në Laboratorin Kombëtar të Referencës.

Raporti evidenton vonesa edhe në krijimin e platformës së analizës së të dhënave për Ministrinë e Bujqësisë dhe bashkitë, ndërsa mekanizmat për marrjen e vlerësimeve nga përfituesit dhe trajtimin e ankesave nuk janë bërë ende plotësisht funksional.

Gjithsesi, Banka Botërore konstaton një përmirësim të ritmit të zbatimit, duke përmendur nisjen e punimeve në skemën e ujitjes së Mursisë dhe përpunimin në modernizimin e sistemeve të ujitjes dhe laboratorëve.

Për përsheqimin e projektit, Ministrinë e Bujqësisë dhe Banka Botërore kanë rënë dakord të forcojnë mbikëqyrjen, koordinimin institucional, prokurimet dhe monitorimin e rezultateve, duke lënë të hapur mundësinë e ndryshimeve në objektin dhe mënyrën e zbatimit të tij.