Investimet publike mbeten në letër, 21 miliardë lekë të pashpenzuara në nëntë muaj

Buxheti i shtetit ka regjistruar një suficit prej 70,3 miliardë lekësh gjatë nëntë muajve të para të vitit 2026. Ministria e Financave raporton se tashmë janë mbledhur 626,6 miliardë lekësh, ndërsa shpenzimet janë 556,3 miliardë lekësh. Kjo do të thotë se qeveria ka mbushur arkën, por investimet publike mbeten në letër.

Investimet publike nuk kanë ndjekur ritmin që qeveria kishte parashikuar në buxhet. Ministria e Financave raporton se gjatë nëntë muajve të para të vitit 2026, qeveria ka shpenzuar 62,8 miliardë lekësh për investime kapitale, duke realizuar vetëm 75,2% të planit të periudhës. Kjo do të thotë se rreth 20,7 miliardë lekësh investime të planifikuara për janar-shtatorin nuk janë kryer.

Shpenzimet korente, ku përfshihen shpenzimet e funksionimit të administratës dhe detyrime të tjera të përditshme, kanë arritur në 95,7% të planit nëntëmujor. Kjo do të thotë se institucionet kanë përfunduar pothuajse të gjithë programin e shpenzimeve korente, ndërsa investimet kapitale kanë mbetur rreth 25% poshtë objektivit të paracaktuar për të njëjtën periudhë.

Kjo nuk do të thotë se paratë e investimeve kanë humbur apo se të gjitha projektet janë bllokuar. Ministria raporton se shpenzimet kapitale janë rritur me 5,3% krahasuar me nëntëmujorin e vitit 2025. Problemi që tregojnë shifrat lidhet me ritmin e zbatimit të programit të miratuar.

Pyetja që shtrohet është se cilat institucione dhe cilat projekte kanë krijuar këto diferencë prej afro 21 miliardë lekësh. Nëse mosrealizimi vjen nga vonesat e prokurimeve, procedurat e pronësisë apo moszbatimi i kontratave, qeveria duhet t'i identifikojë pengesat. Nëse ministritë kanë planifikuar shpenzime që nuk mund t'i kryenin brenda afatet, problemi lidhet me cilësinë e programimit buxhetor.

Vonesat në realizimin e investimeve publike mund të ndikojnë në ndërtimin dhe mirëmbajtjen e infrastrukturës, pajisjen e institucioneve dhe zbatimin e projekteve që financohen nga buxheti. Njëkohësisht, ato mund të shtojnë presionin për përqendrimin e pagesave gjatë muajve të fundit të vitit.

Kjo çështje merr rëndësi edhe për shkak të zhvillimeve ndërkombëtare. Në raportin e publikuar më 13 tetor, Fondi Monetar Ndërkombëtar parashikoi rritje të ekonomisë botërore me 3,1% gjatë vitit 2026 dhe inflacion global prej 4,7%. FMN paralajmëroi se konfliktet, çmimet e energjisë dhe cenueshmëria fiskale vazhdojnë të rrezikojnë ekonomisë, veçanërisht ato që varen nga importet e energjisë.

Për Shqipërinë, ky mjedis ndërkombëtar e ben edhe më të rendësishëm përdorimin e fondeve publike për investime që përmirësojnë infrastrukturën, produktivitetin dhe aftësinë konkurruese të ekonomisë. Qeveria ka një interes ligjshëm të ruajë stabilitetin fiskal dhe të kufizojë huamarrjen. Një suficit buxhetor mund të ndihmojë në këtë drejtim. Megjithatë, rezultati kërkon një vlerësim më të plotë kur një pjesë e tij shoqërohet me mosrealizimin e shpenzimeve të planifikuara.

Ministria e Financave duhet të publikojë shpërndarjen e investimeve të pashpenzuara sipas institucioneve dhe projekteve.