Studentët serbë që ndryshuan historinë politike të vendit

Gjithçka nisi me një tragjedi që mori 16 jete në Novi Sad. Ajo që fillimisht ishte një kërkesë studentore për drejtësi dhe përgjegjësi, u shndërrua në një lëvizje që mbushi rrugët e Serbisë dhe, gati dy vjet më vonë, arriti të mposhtte në zgjedhje Aleksandar Vučićin, politikanin që kishte dominuar vendin për më shumë se një dekadë.

Në krye të listës që mundi Aleksandar Vučićin nuk qëndron një politikan tradicional, por Ilija Srdanović, profesor i kardiologjisë në Novi Sad. Përreth tij janë emra të njohur për publikun serb: legjenda e basketbollit Dejan Bodiroga, aktori Tihomir Stanić dhe ish-guvernatori i Bankës Kombëtare të Serbisë, Dejan Shoshković.

Një profesor, një sportist, një aktor dhe një ekonomist. Njerëz që vijen nga bota të ndryshme, por që u bashkuan në një projekt politik të lindur jo në zyrat e partive, por në auditorët e universiteteve dhe në rrugët e Serbisë.

Por si arrinë studentët dhe njerëzit që ata përzgjonin të mposhtnin një nga politikanët më jetëgjatë në pushtet në Ballkan, Aleksandar Vučićin, i cili ka drejtuar Serbinë si kryeministër ose president që prej vitit 2014?

Për të kuptuar këtë ndryshim, duhet të kthehemi më 1 nëntor 2024.

Atë ditë, shembja e strehës së stacionit hekurudhor në Novi Sad u mori jetën 16 personave. Tragjedia tronditi Serbinë, por ajo që pasoi e shndërroi dhimbjen në zemër të publikut. Studentët kërkonin të dinin kush ishte përgjegjësi dhe përse një objekt i rindërtuar kishte përfunduar në një katastrofë të tillë.

Kritikët e qeverisë e lidhën ngjarjen me korrupsionin, mungesën e transparencës dhe dyshimet për parregullsi në punimet e rindërtimit. Për studentët, kërkesa ishte e qartë: institucionet duhej të jepnin përgjigje dhe përgjegjësit të përballeshin me drejtësinë.

Protestat nisën në universitete, por shpejt u përhapën në të gjithë vendin. Studentëve iu bashkuan fermërit, aktorët, profesorët, përfaqësues të sistemit të drejtësisë dhe mijëra qytetarë që kërkonin ndryshim.

Në mars 2025, rrugët e Beogradit u mbushën nga një prej protestave më të madha që kishte parë kryeqytetin serb. Ajo që kishte nisur si revoltë kundër mungesës së përgjegjësisë për një tragjedi, tashmë ishte kthyer në një lëvizje të gjithëkundërrejtës.

Por studentët bënë diçka që i dalloi nga opozita tradicionale: nuk zgjodhën një lider.

Nuk kishte një figurë të vetme që fliste në emër të të gjithëve, as një kryetar që merrte vendimet. Studentët organizoheshin përmes asambleve universitare, diskutonin dhe vendosnin së bashku. Përballë një pushteti të përqendruar prej vitesh rreth figurës së Vučićit, ata ndërtuan një lëvizje që nuk varej nga një individ.

Kur vendosën të hynin në zgjedhje, studentët ndërmorën një tjetër hap të pazakontë. Në vend që të kandidonin vetë, përzgjonin personalitete nga fusha të ndryshme, njerëz që gëzonin njohje publike dhe që mund të përfaqësonin kërkesat e lëvizjes.

Kështu lindi Lista Studentore, e cila bashkoi emra të njohur të akademisë, sportit, kultures dhe ekonomisë.

Edhe programi politik u ndërtua mbi kërkesat që i kishin nxjerrë studentët në rrugë. Në 11 pikë, ata kërkonin luftë kundër korrupsionit, përgjegjësi për shkeljet e ligjit, krijimin e një njësie të posaçme policore për arrestimin e personave përgjegjës, largimin e zyrtarëve të përfshirë në abuzime ndaj protestuesve dhe ndryshime në drejtimin e mediave publike dhe në sistemin e drejtësisë.