Studentët serbë, fitues të zgjedhjeve, por nuk do të jenë deputetë

Lëvizja studentore serbe, e lindur nga tragjedia e Novi Sadit dhe e shndërruar në një revoltë kombëtare kundër korrupsionit, ka dhënë fund 14 viteve të dominimit politik të Aleksandar Vučić në Serbi. Pas gati dy vitesh protestash, studentët kanë arritur ta mposhtin në zgjedhjet parlamentare të 25 tetorit, megjithëse asnjëri prej tyre nuk do të jetë deputet.

Rezultatet paraprake të publikuara mëngjesin e 26 tetorit nga Komisioni Republikan i Zgjedhjeve (RIK) tregojnë se Lista Studentore ka siguruar 52,54% të votave, ose 2.211.400 vota, kundër 39,29%, ose 1.653.868 vota, për listën "Aleksandar Vučić – Serbia e Bashkuar". Diferenca mes tyre ka arritur në mbi 557 mijë vota. Pjesëmarrja në zgjedhje ishte 68,78%, ndër nivelet më të larta të dekadave të fundit.

Fitorja hap një kapitull të ri për Serbinë, me sfida që shtrihen nga lufta kundër korrupsionit dhe reforma e institucioneve të modelit ekonomik dhe marrëdhënieve ndërkombëtare.

Aleksandar Vučić pranoi humbjen e Partisë Progresive Serbe (SNS), e cila kishte ardhur në pushtet në vitin 2012. Sipas vlerësimeve të para, Lista Studentore pritej të siguronte 135-140 mandate në parlamentin me 250 vende, kundër rreth 105 mandateve për listën e tij.

Rezultatet paraprake të publikuara mëngjesin e 26 tetorit nga Komisioni Republikan i Zgjedhjeve, pas numërimit të 7.998 qendrave të votimit, konfirmuan epërsinë e Listës Studentore me 52.33% të votave, ose 2,158,583 vota, kundër 39.44%, ose 1,626,684 vota, për listën e Vučić. Pjesëmarrja arriti në 68.76%, ndër nivelet më të larta të dekadave të fundit. Rezultatet përfundimtare mbeten ende për të u konfirmuar.

Zgjedhjet u shndërruan në një referendum për vazhdimësinë e sistemit politik që Vučić kishte ndërtuar gjatë 14 viteve. Nga Beogradi në Novi Sad dhe Niš, mijëra qytetarë dolën në shesh për të festuar. Një nga pamjet më simbolike ishte çmontimi i gardheve të kampit "Ćaciland", një vendgrumbullim i mbështetësve të Vučić përpara parlamentit në Beograd, i cili ishte kthyer në simbol të ndarjes politike në vend.

Gjithçka nisi më 1 nëntor 2024, kur shembja e një strehe betoni në stacionin hekurudhor të Novi Sadit shkaktoi vdekjen e 16 personave. Tragjedia u shndërrua në simbol të korrupsionit dhe mungesës së përgjegjësisë institucionale. Stacioni ishte rinovuar në kuadër të një projekti infrastrukturor të realizuar nga kompani kineze, me të cilin Vučić ishte identifikuar politikisht.

Protestat nisën me bllokime rrugësh dhe tubime studentore, duke kërkuar drejtësi për viktimat dhe transparencë mbi përgjegjësitë. Brenda pak muajsh, ato u shndërruan në një lëvizje kombëtare, ku u përfshinë fermëritë, punëtorët, aktorët, profesorët, mjekët dhe gjyqtarët. Lëvizja arriti të mobilizonte pjesë të shoqërisë që partitë tradicionale opozitare nuk kishin mundur të bashkonin.

Ndryshe nga partitë tradicionale, lëvizja nuk kishte një drejtues të vetëm. Studentët organizoheshin përmes asambleve, të njohura si plenume, ku vendimet merreshin kolektivisht.

Në janar 2025, nën presionin e protestave, kryeministri dha dorëheqjen, por pakënaqësia nuk u ndal. Në mars, Beogradi u bë skena e demonstratës më të madhe kundër qeverisë në historinë e vendit.

Gradualisht, studentët e shndërruan energjinë e protestave në një organizim funksional, duke mobilizuar qytetarët në nivel lokal dhe duke u përgatitur për mbrojtjen e integritetit të votës. Kur Vučić shpalli zgjedhjet e parakohshme në shtator 2026, lëvizja ishte gati për përballjen politike. Votimi i 25 tetorit u shndërrua kështu në një referendum për të ardhmen e Serbisë, pas një periudhe të gjatë pakënaqësie me korrupsionin, funksionimin e institucioneve dhe përqendrimin e pushtetit.

Studentët fituan zgjedhjet, por nuk do të jenë deputetë. Një nga veçoritë e Listës Studentore ishte mënyra e përzgjedhjes së 250 kandidatëve për deputetë.