Studentët serbë rrëzojnë liderin Aleksandar Vuçiç

Lëvizja studentore, e lindur nga tragjedia e Novi Sadit dhe e shndërruar në një revoltë kombëtare kundër korrupsionit, ka dhënë fund 14 viteve të dominimit politik të Aleksandar Vuçiç në Serbi. Pas gati dy vitesh protestash, studentët arritën ta mposhtin në zgjedhjet parlamentare të 25 tetorit, megjithëse asnjëri prej tyre nuk do të jetë deputet.

Rezultatet paraprake të publikuara mëngjesin e 26 tetorit nga Komisioni Republikan i Zgjedhjeve (RIK) tregojnë se Lista Studentore ka siguruar 52,54% të votave, ose 2.211.400 vota, kundër 39,29%, ose 1.653.868 vota, për listën "Aleksandar Vuçiç – Serbia e Bashkuar". Diferenca mes tyre ka arritur në mbi 557 mijë vota. Pjesëmarrja në zgjedhje ishte 68,78%, ndër nivelet më të larta të dekadave të fundit.

Fitorja hap një kapitull të ri për Serbinë, me sfida që shtrihen nga lufta kundër korrupsionit dhe reforma e institucioneve të modelit ekonomik dhe marrëdhënieve ndërkombëtare.

Aleksandar Vuçiç pranoi humbjen e Partisë Progresive Serbe (SNS), e cila kishte ardhur në pushtet në vitin 2012. Sipas vlerësimeve para, Lista Studentore pritej të siguronte 135-140 mandate në parlamentin me 250 vende, kundër rreth 105 mandateve për listën e tij.

Zgjedhjet u shndërruan në një referendum për vazhdimësinë e sistemit politik që Vuçiç kishte ndërtuar gjatë 14 viteve. Nga Beogradi në Novi Sad dhe Nish, mijëra qytetarë dolën në shesh për të festuar. Një nga pamjet më simbolike ishte çmontimi i gardheve të kampit "Jaciland", një vendgrumbullim i mbështetësve të Vuçiç para parlamentit në Beograd, i cili ishte kthyer në simbol të ndarjes politike në vend.

Nga tragjedia e Novi Sadit te lëvizja që ndryshoi Serbinë

Gjithçka nisi më 1 nëntor 2024, kur shembja e një strehe betoni në stacionin hekurudhor të Novi Sadit shkaktoi vdekjen e 16 personave. Tragjedia u shndërrua në simbol të korrupsionit dhe mungesës së përgjegjësisë institucionale. Stacioni ishte rinovuar në kuadrën e një projekti infrastrukturor të realizuar nga kompani kineze, me të cilin Vuçiç ishte identifikuar politikisht.

Protestat nisën me bllokime rrugësh dhe tubime studentore, duke kërkuar drejtësi për viktimat dhe transparencë mbi përgjegjësitë. Brenda pak muajsh, ato u shndërruan në një lëvizje kombëtare, ku u përfshinë fermëritë, punëtorët, aktorët, profesorët, mjekët dhe gjyqtarët. Lëvizja arriti të mobilizonte pjesë të shoqërisë që partitë tradicionale opozitare nuk kishin mundur të bashkonin.

Ndryshe nga partitë tradicionale, lëvizja nuk kishte një drejtues vetëm. Studentët organizoheshin përmes asambleve, të njohura si plenume, ku vendimet merreshin kolektivisht.

Në janar 2025, nën presionin e protestave, kryeministri dha dorëheqjen, por pakënaqësia nuk u ndal. Në mars, Beogradi u bë skena e demonstratës më të madhe kundër qeverisë në historinë e vendit.

Gradualisht, studentët e shndërruan energjinë e protestave në një organizim funksional, duke mobilizuar qytetarët në nivel lokal dhe duke u përgatitur për mbrojtjen e integritetit të votës. Kur Vuçiç shpalli zgjedhjet e parakohshme në shtator 2026, lëvizja ishte gati për përballjen politike. Votimi i 25 tetorit u shndërrua kështu në një referendum për të ardhmen e Serbisë, pas një periudhe të gjatë pa naqësia me korrupsionin, funksionimin e institucioneve dhe përqendrimin e pushtetit.

Studentët fituan zgjedhjet, por nuk do të jenë deputetë

Një nga veçoritë e Listës Studentore ishte mënyra e përzgjedhjes së 250 kandidatëve për deputetë. Ndryshe nga partitë tradicionale, ku listat përcaktohen kryesisht nga drejtuesit politikë, kandidatët u propozuan dhe u përzgjodhën përmes asambleve studentore të universiteteve, me diskutime dhe vendimmarrje kolektive.

Studentët zgjodhën të mos kandidonin vetë, por të mbështesin profesionistë me reputacion, përfshirë profesorë universitari, mjekë, akademikë, juristë, artistë dhe sipërmarrës, shumë prej tyre.