Protestat në Shqipëri: Përdorimi i forcës dhe shkeljet e të drejtave të qytetarëve

Protestat në Shqipëri kanë ngritur pyetje të serioze për përdorimin e forcës dhe respektimin e të drejtave të qytetarëve. Një dosje e depozituar në SPAK denoncon mbi 180 raste të dyshuara abuzimi gjatë protestave të 13-21 tetorit, duke përfshirë përdorimin joproporcional i forcës, arrestimet arbitrare dhe shkeljet e të drejtave të të miturve.

Protestat që kanë përfshirë Tiranën dhe qytete të tjera të Shqipërisë, po shoqërohen me akuza të më serioze për përdorimin e forcës nga policia dhe respektimin e të drejtave themelore të qytetarëve. Përplasjet me protestuesit, përdorimi i gazit lotsjellës, autoboteve me ujë dhe plumbave të gomës, si dhe denoncimet për ndalime arbitrare e trajtim poshtëues, kanë ngritur pyetje mbi menyrën se si autoritetet po menaxhohen një mobilizim që ka marrë përmase politike dhe shoqërore.

Në qendër të debatit nuk është vetëm përshtallimi i protestave, por edhe detyrimi i shtetit për të garantuar të drejtën e qytetarëve për të mbledhur dhe për të kundërshtuar politikat qeveritare. Edhe kur gjatë një proteste ndodhin akte dhune apo dëmtime të pronës, përgjegjësia e policisë për të ruajtur rendin nuk e përjashton detyrimin për të vepruar në menyrë të ligjshme, të domosdoshme dhe proporcionale.

Një kallëzim i paraqitur në Prokurorinë e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar, SPAK, kërkon hetimin e një serie episodesh të dyshuara abuzimi gjatë protestave të zhvilluara nga 13 deri më 21 tetor. Dokumenti e çon çështjen përtej përplasjeve në rrugë, duke ngritur pyetje edhe për identifikimin e efektivëve, urdhrat operacionale dhe përgjegjësitë e drejtuesve të strukturave të rendit.

Qendra Res Publica, në bashkëpunim me organizata, avokatë, studentë dhe qytetarë, ka depozituar në SPAK një kallëzim prej 29 faqesh, ku përmban më shumë se 180 raste të dyshuara abuzimi në Tiranë dhe qytete të tjera. Sipas autorëve të dokumentit, materiali përfshin fotografi, video, dëshmi dhe denoncime që lidhen me përdorimin joproporcional të forcës, arrestimet arbitrare, trajtimin poshtëues, shkeljet e mundshme të të drejtave të të miturve dhe pengimin e punës së gazetarëve.

Një nga çështjet kryesore është se përdorimi i forcës ka qenë në përputhje me rrezikun konkret që paraqisnin protestuesit. Policia ka detyrimin për të ndërhyrë për të parandaluar dhunën dhe për të mbrojtur qytetarët, por ndërhyrja nuk mund të shndërrohet në ndëshkim kolektiv ndaj një turme, as të justifikohet goditja e personave që nuk paraqesin rrezik.

Pikërisht këtu qëndron dallimi mes ruajtjes së rendit publik dhe cenimit të të drejtës së protestës. Një operacion policor, nuk mund të vlerësohet vetëm nga fakti se ka shpërndarë një grumbullim apo ka rikthyer qetësinë në një rrugë. Duhet të shqyrtohen edhe menyrat e përdorura, pasojat mbi qytetarët dhe respektimi i garancive ligjore.

Plumbat e gomës dhe rreziku i dëmtimeve të përhershme

Ndër akuzat më shqetësuese të përfshira në kallëzim janë ato për përdorimin e plumbave të gomës. Sipas Res Publica, disa pamje të mbledhura nga protestat tregojnë persona me plagë në sy, gojë, qafë dhe pjesë të tjera të sipërme të trupit.

Për këto arsye, organizata i kërkon SPAK-ut të administrojë armët, municionet dhe gëzhojat, të rindërtojë rrethanat e përdorimit të tyre dhe të përcaktojë përgjegjësitë e mundshme penale. Klasifikimi i këtyre mjeteve si jolethale nuk i bën ato të padëmshme. Në varësi të distancës, menyrës së përdorimit dhe pjesës së trupit ku godasin, ato mund të shkaktojnë dëmtime të rënda, humbje të përhershme të shikimit dhe, në raste të caktuara, pasoja fatale.

Prandaj, hetimi duhet të përcaktojë jo vetëm nëse armët janë përdorur nga efektivët, por edhe në çfarë rrethanash janë përdorur dhe nëse ndërhyrjet kanë qenë të domosdoshme e proporcionale. Nëse një mjet i rrezikshëm përdoret pa marrë parasysh kërcenin konkret, çështja nuk mund të trajtohet thjesht.