"Revolucioni i Flamingove" dhe iluzioni i stabilitetit të Edi Ramës

Në këmbim të besueshmërisë gjeopolitike, bashkëpunimit për emigracionin dhe kontrollit të kufijve, kryeqytetet perëndimore kanë toleruar përçarjen e pushtetit në duart e kryeministrit. Por Revolucioni i Flamingove po vë në pyetje një pakt që rrezikon të prodhojë pakëndrueshmëri që Perëndimi pretendon se kërkon të parandalojë...

Gjatë vitit 2021, protestat studentore kanë tronditur qytetet franceze, ndërsa në Milano, grupe të rinjsh kanë shndërëruar demonstratat në beteja urbane, rrugët e Evropës Perëndimore po pasqyrojnë zemërimin e një brezi që ndihet i zhgënjejë dhe i përfshirë.

Është një revoltë e ashpër, por e shpërndarë, që shpreh pakënaqësinë e të rinjve në shoqërinë me demokraci të konsoliduar, pa vënë megjithatë në pyetje themelet kushtetuese të këtyre sistemave. T'i trajtojë protestat që po përfshijnë Tiranën si një tjetër shpërthim i këtij lloji, kësaj here në Ballkan, do të thotë të mos kuptosh thelbin e asaj që po ndodh.

Përpara godinave qeveritare shqiptare nuk kemi të bëjmë me grupe të rinjsh që kërkojnë përplasje për hir të dhunës. Ajo që njihet si "Revolucioni i Flamingove" është një lëvizje politike që ka bashkuar studentët, botën akademike dhe shoqërinë civile kundër kapjes së shtetit.

Është një revoltë kundër ligjeve të hartuara në funksion të interesave të të medha private dhe kundër një modeli qeverisjeje që ka zbrazur demokracinë nga përmajtja, ndërsa jashtë vendit shet imazhin e një Shqipërie të rregullt dhe të qëndrueshme.

Për partnerët evropianë dhe ata të NATO-s, Shqipëria ka qenë prej kohësh një pikë e qëndrueshme mbështetjeje në Ballkanin Perëndimor. Në një rajon të shenjuar nga tensionet mes Beogradit dhe Prishtinës, brishtësia institucionale e Bosnjës-Hercegovinës dhe konkurrenca në rritje mes fuqive të jashtme, Tirana ka paraqitur një profil që u përshtatet pritshmërive perëndimore: një popullsi plotësisht pro Perëndimit, një orientim të qëndrueshëm drejt NATO-s dhe një qeveri që di të komunikojë në gjuhën e diplomacisë dhe të qeverisjes ndërkombëtare.

Kjo afërsi ka krijuar një marrëdhënie pragmatike, por edhe të mbështetur te shkëmbimi i interesave, mes Tiranës dhe kryeqyteteve perëndimore. Edi Rama e ka kuptuar se, përballë krizave të brendshme dhe të jashtme, shumë prej partnerëve evropianë parapëlqejnë parashikueshmërinë politike të rajonit, edhe kur ajo vjen në kurriz të shtetit të së drejtës.

Duke e paraqitur Shqipërinë si një partnerë të besueshëm, nga pritja e refugjatëve afganë në vitin 2021 deri te marrëveshja me Italinë për menaxhimin e flukseve migratore jashtë territorit italian, qeveria Rama ka fituar pikë në arenën ndërkombëtare.

Por kjo mbështetje diplomatike, është shndëruar në praktikë, në një çek të bardhë për kryeministrin. Në emër të stabilitetit, kancelaritë perëndimore kanë toleruar dobësimin e mekanizmave të kontrollit institucional dhe përçarjen gjithnjë e më të madhe të pushtetit.

Rrënjet e këtij modeli duhen kërkuar te problemet e pazgjidhura të tranzicionit postkomunist. Rënja e regjimit të Enver Hoxhës, në vitin 1991, nuk solli një demokraci liberale të konsoliduar, por një përballje të gjatë dhe të ashpër mes Partisë Demokratike dhe Partisë Socialiste.

Pavarësisht dallimeve në retorikë, të dyja partitë kanë mbetur për një kohë të gjatë peng i së njëjtas kulturës politike të trashëguar nga e kaluara: një mënyrë personaliste dhe klienteliste e ushtrimit të pushtetit, ku fitorja në zgjedhje shihet si e drejtë për të vënë nën kontroll administratën dhe për të delegjitimuar kundërshtarin.

Kriza e vitit 1997, kur shembja e skemave piramidale e zhyti vendin në kaos të armatosur dhe çoi në ndërhyrjen ndërkombëtare përmes misionit “Alba”, përforoi një qasje pragmatike në kryeqytetet perëndimore.

Përparaësia iu dha rendit publik dhe stabilitetit, edhe nëse kjo nënkuptonte tolerimin e institucioneve të dobëta dhe të një demokracie të papërshtatshme.