Qeveria kërkon më shumë taksa, por nuk shpenzon dot paratë që ka

Qeveria shqiptare po përballet me një paradoks fiskal që kërkon shpjegim. Ndërsa Ministria e Financave përgatit ndryshime tatimore për vitin 2027, të dhënat e raportuara për nëntëmujorin tregojnë se administrata nuk ka arritur të shpenzojë qindra milionë euro nga fondet që kishte planifikuar. Qeveria kërkon më shumë para nga ekonomia, pa shpjeguar pse nuk ka përdorur ato që ka mbledhur.

Sipas raportimeve ekonomike të 28 tetorit, diferenca mes shpenzimeve të planifikuara dhe atyre të realizuara për nëntëmujorin arrin rreth 756 milionë euro. Në të njëjtin kohë, propozimet për paketin e re fiskale kanë hapur debat mbi rritjen e barres tatimore për bizneset, dividendet, pagat e larta dhe zgjerimin e bazës së TVSH-së.

Problemi fillon të mënyra si qeveria e koncepton buxhetin. Nëse shteti mbledh më shumë sesa arrin të shpenzojë, duhet të shpjegojë cilat investime nuk ka realizuar, cilat institucione kanë deshtuar të zbatojnë projektet dhe pse ekonomisë i kërkojnë burime të tjera financiare. Një suficit buxhetor mund të ndihmojë uljen e borxhit publik, por nuk deshmon vetvetiu administrim të mirë. Ai mund të pasqyrojë gjithashtu vonesa në investime dhe shërbime që qytetarët i kanë paguar përmes taksave.

Paketa fiskale e vitit 2027 e bën këto kontradikta edhe më të dukshme. Sipas propozimeve që kanë qarkulluar në diskutimin publik, qeveria ka shqyrtuar rritjen e tatimit mbi dividendin nga 8 në 15 për qind, ndryshime në tatimin e pagave të larta dhe uljen e pragut të regjistrimit të detyrueshëm për TVSH-në. Në të njëjtin kohë, raportimet më të fundit flasin edhe për tërheqjen e qeverisë nga propozimi për rritjen e tatimfitimit të biznesit. Kjo lëvizje tregon se presioni i sipërmarrjes ka ndikuar në diskutimin fiskal, por nuk zgjidh pasigurinë që krijojnë ndryshimet e shpeshta të rregullave.

Për një ekonomi të vogël si Shqipëria, që konkurron për investime me vendet e rajonit, taksat nuk mund të shqyrtohen të shkëputura nga cilësia e shërbimeve publike, kostoja e energjisë, infrastruktura dhe siguria juridike. Një biznes nuk vendos të investojë vetëm duke krahasuar përqindjet e tatimeve. Ai llogarit edhe sa kohë i duhet të marrë një leje, sa i kushton një kontratë e pazbatuar dhe sa të qëndrueshme mbeten rregullat e lojës.

Qeveria mund të argumentojë rritjen e të ardhurave me nevojën për pensione më të larta, shërbime më të mira dhe investime publike. Këto objektivat kërkojnë financim. Megjithatë, përpara se të ndryshojë barret e tatimeve, Ministria e Financave duhet të paraqesë një bilanc të qartë të investimeve të parealizuara, detyrimeve të papaguara dhe efektit që secila masë e re do të ketë mbi biznesin, çmime dhe punësimin.

Edhe rënja e borxhit publik në raport me prodhimin e brendshëm bruto, të cilën qeveria mund të paraqesë si tregues të disiplinës fiskale, nuk e mbyll këto debat. Ulja e borxhit është një rezultat i rëndësishëm, por qytetarët kanë të drejtë të kërkojnë llogari edhe për rrugët, shkollat, spitalet dhe investimet që buxheti premton dhe administrata nuk i realizon në kohë.

Pyetja ekonomike dhe politike është e thjeshtë: pse qeveria duhet të marrë më shumë nga të ardhurat e qytetarëve dhe të bizneseve, kur ende nuk ka shpjeguar se çfarë ka ndodhur me fondet që nuk ka arritur të shpenzojë? Përgjigja nuk gjendet tek një tabelë tjetër me parashikime optimiste për vitin e ardhshëm. Ajo duhet të fillojë me bilancin e vitit që po mbyllet.