ME POLICI APO ME POLITIKË?

Protestat në Shqipëri janë një shenjë e pakënaqësisë së qytetarëve me sistemin politik dhe me mënyrën se si funksionon pushteti. Nuk është vetëm një reagim kundër qeverisë, por një revoltë kundër sistemit me një piramide autoritare në skajet e një aparati policor diktatorial. Pakënaqësia është grumbulluar për vite me radhë, dhe protesta mund të jetë një shkak, por rrënjët e saj janë shumë më të thella, kriza nuk është e rendit publik, por para së gjithash, është kriza e thellë politike.

Problemi themelor i sistemit politik është dobësimi deri në mosfunksionim institucional dhe dobësimi i përfundimtë i përqendrimit dhe i mekanizmave të kontrollit të pushtetit. Zgjedhjet zhvillohen rregullisht, por si, kur besimi tek konkurrenca e ndershme ka ikur në drejtim të paditur! Raportet e OSBE/ODIHR kanë evidentuar probleme serioze, përfshirë përdorimin e burimeve shtetërore, mostransparencën e financimit partiak dhe pabarazia në garë, pa përmendur krimin e organizuar, lidhjet dhe rolin e tij. Nuk mjafton që qytetarët të kenë mundësinë të votojnë, por duhet të kenë besim se vota e tyre mund të sjellë ndryshim.

Këtu po zhvillohet ideja se çdo katër vjet shkojmë të rinovojmë certifikatin e pushtetit dhe jo të përbalemë në një garë të ndershme. Partitë po funksionojnë gjithnjë e më shumë si struktura të kalcifikuara rreth lidereve dhe kandidatëve për deputetë varen nga humori i tyre dhe jo nga një garë e hapur brenda partisë dhe direkt me votuesit. Kjo qartëson edhe pakënaqësinë e protestes ndaj opozitës tradicionale.

Parlamenti, që duhet të kontrollojë qeverinë, sillet si noter i verbër i saj. Senacët e pyetjeve, interpelancat, komisionet hetimore dhe kërkesat për informacion nuk duhet të varen nga vullneti i shumicës. Ato janë instrumente të kontrollit demokratik, por, kur edhe deputeti i shumicës nuk merr përgjigje nga administrata, çfarë mbetet të bëjë deputeti i opozitës dhe çfarë duhet të mendojë qytetari?

Kemi një sistem ku pushteti buron nga vota, por pushteti dhe përgjegjësia politike përfundon te një njeri. Është bërë e qartë për të gjithë se një nga arsyet kryesore të daljes masive në rrugë është rritja marramendëse e kostos së jetesës. Shqipëria ka rritje ekonomike, investime dhe turizëm, por siç do të thoshte një shkodran, "boll të mira shifrat, por nuk m'i ha fëmijën".

Qytetari nuk e mat zhvillimin me numrin e turistëve, lartësinë e kullave apo bukurinë e projekteve 3D, por me çmimin e banesës, pagën, pensionin, cilësinë e shkollës dhe mundësinë për të marrë shërbim shëndetësor. Politikat fiskale preferenciale, ligjet e personalizuara, përqendrimi i përfitimeve ekonomike në pak duar ushqen perceptimin se rregullat nuk janë të njëjta për të gjithë.

Përtej varfërisë dhe pabarazisë, ekziston një problem edhe më i rëndë: mendimi se për të ecur përpara nuk mjaftojnë puna, aftësia dhe ndershmëria. Mendimi se për të ecur përpara nuk mjaftojnë puna, aftësia dhe ndershmëria është një problem i rëndë në Shqipëri. Mungesa e meritokracisë, korrupsioni, emigrimi i të rinjve, mungesa e perspektivës për të ardhmen dhe dobësimi i besimit tek institucionet kanë krijuar një koktej zemërimit i gatshëm për të shpërthyer në çdo kohë.

Për shumë qytetarë, problemi nuk është vetëm se nuk dëgjohen, por se nuk besojnë më se mund të zgjidhin diçka përmes institucioneve ekzistuese apo Pranise Besnike. Prandaj dalin në rrugë. Qeveria po e shpërndan sheshin, por nuk mund të shpërndajë pakënaqësinë.