Kriza energjetike në Evropë: Çmimet e energjisë në rritje, Evropë e ndarë përballë një sfidë të re

Kriza energjetike po rikthehet në qendër të debatit ekonomik dhe politik në Bashkimin Evropian. Takimi i fundit i ministrave të Energjisë në Luksemburg përfundoi pa një marrëveshje konkrete për uljen e kostove, duke nxjerrë në pah dallimet mes vendeve anëtare lidhur me mënyrën e ndërhyrjes në treg.

Sipas një analize të Mihalis Hristodulidis, çmimet e gazit natyror kanë tejkaluar nivelin prej 100 eurosh për megavatoret, ndërsa ato të energjisë elektrike kanë kaluar 200 euro për megavatoret. Këto zhvillime po shtojnë presionin financiar mbi konsumatorët dhe sektorin industrial.

Të dhënat e Eurostatit, të cituara në analizën e Hristodulidis, tregojnë se inflacioni vjetor në eurozonën dhe në Bashkimin Evropian arriti në 3,8% gjatë shtatorit, nga 3,2% një muaj më parë. Në sektorin energjetik të eurozonës, inflacioni arriti në 18,9%.

Rritja e kostove energjetike ndikon drejtpërdrejt në prodhim, transport dhe çmimet përfundimtare të mallrave dhe shërbimeve. Për këto, familjet përballen me shpenzime të larta, ndërsa kompanitë evropiane po kufizohen në konkurrueshmërinë e tyre.

Situata paraqitet veçanërisht e vështirë në Greqi. Sipas të dhënave për vitin 2025, 27,5% e popullsisë rrezikon varfërinë ose përjashtimin social, ndërsa 18,1% nuk kishte mundësi financiare të siguronte ngrohje të mjaftueshme në banesë.

Tensionet në tregjet ndërkombëtare kanë ndikuar edhe në çmimin e gazit natyror. Më 28 tetor, kontrata evropiane TTF tejkaloi përkohësisht 100 euro për megavatoret, duke arritur nivelin më të lartë që nga dhjetori i vitit 2022.

Pasiguria gjeopolitike dhe vështirësitë në transportin detar po shtojnë shqetësimet për furnizimin me energji. Ndërkohë, rezervat evropiane të gazit natyror ndodhen në nivelin 73%, krahasuar me 90% në të njëjtin periudhë të vitit të kaluar.

Në planin politik, mosmarrëveshjet përqendrohen te propozimi i Komisionit Evropian për taksat dhe tarifat e rrjetit energjetik. Brukseli synon ta beje përdorimin e energjisë elektrike ekonomikisht më të tërheqës, përmes trajtimit fiskal në raport me gazin natyror.

Megjithatë, disa shtete anëtare kërkojnë më shumë fleksibilitet kombëtar dhe ruajtjen e kompetencave të autoriteteve të tyre rregullatore. Spanja, Danimarka dhe Luksemburgu mbështesin drejtimin e propozuar në nivel evropian, ndërsa Franca kërkon një zgjidhje kompromisi.

Nga ana e saj, Greqia kërkon hapësirë të madhe për zbatimin e masave të përkohshme dhe të orientuara për mbështetjen e familjeve dhe bizneseve. Përfaqësuesit e industrive me konsum të lartë energjie kërkojnë gjithashtu tarifë të parashikueshme dhe dispozita të veçanta për mbrojtjen e investimeve dhe konkurrueshmërisë.

Negociatat mes vendeve anëtare pritet të vazhdojnë deri në dhjetor, me synimin për të arritur një qëndrim të përbashkët mbi politikën energjetike.

Sipas vlerësimit të autorit, mungesa e një marrëveshjeje mund të zgjasë pasigurinë ekonomike dhe të shtojë barrën financiare për qytetarët dhe bizneset evropiane.