Protestat në Evropë: Mes shpresës për ndryshim dhe rrezikut të rënies “nga shiu në breshër”

Protestat në Evropë janë një fenomen që ka pushtuar rrjetet sociale dhe mediat në të gjithë kontinentin. Qindra mijëra njerëz janë dalë në rrugë në qytete të ndryshme për të shprehur pakënaqësinë ndaj qeverive dhe institucioneve politike. Studimet tregojnë se shkaqet e mobilizimit ndryshojnë nga njëri vend në tjetrin, por pakënaqësia në rritje të brezit të ri dhe humbja e besimit se institucionet ekzistuese janë në gjendje t'u garantojnë një të ardhme më të mirë janë elementë të përbashkët.

Në Francë, protestat filluan me kërkesat e studentëve për përmirësimin e sistemit arsimor, ndërsa në Shqipëri dhe Serbi, qendra e revoltës janë korrupsioni dhe përgjegjshmëria e qeverive. Në Spanjë, Portugali dhe Itali, shqetësimet kryesore lidhen me pamundësinë për të përballuar kostot e jetës, çmimet të larta dhe mungesën e banesave të përbashkëtueshme.

Megjithatë, përtej arsyeve konkrete që i kanë nxjerrë njerëzit në rrugë, studiuesit identifikojnë një problem më të thellë: hendekun midis asaj që qytetarët presin nga qeveritë demokratike dhe asaj që ato arrijnë të ofrojnë, veçanërisht për të rinjtë.

Gabriele Gratton, profesor i politikës dhe ekonomisë në Universitetin e Uellsit të Ri Jugor në Australi, vëren se shqetësimi i të rinjve nuk kufizohet vetëm tek financimi i pamjaftueshëm i arsimit apo çmimet e larta të banesave. Ata kanë frikë nga pasiguria e së ardhmes dhe po humbasin gjithnjë e më shumë besimin se institucionet aktuale mund t'u japin përgjigje problemave që i presin.

Një brez i rritur mes pasigurisë

Alina Cosma, pedagoge e psikologjisë në Trinity College Dublin, argumenton se të rinjtë e sotëm përballen me një tranzicion veçanërisht të vështirë drejt moshës së rritur. Edhe pse periudha e adoleshencës shoqërohet gjithmonë me pasiguri dhe ndryshime, kushtet me të cilat përballet brezi Z, i përbërë nga të lindurit midis viteve 1997 dhe 2012, janë më komplekse.

Kostoja e lartë e jetës, pasojat gjithnjë e më të dukshme të ndryshimeve klimatike dhe pasiguria për ndikimin që inteligjenca artificiale mund të ketë në tregun e punës, janë ndër faktorët që e rëndojnë këtë situatë.

Në një analizë e botuar në “The Conversation”, Cosma thekson se veçantia e përvojës së këtij brezi qëndron te ndërthurja e shumë presioneve dhe pasiguria që shoqëron kalimin drejt jetës së pavarur.

Sipas saj, debati nuk duhet të përqendrohet tek pyetja nëse të rinjtë e sotëm e kanë më vështirë se brezet e mëparshëm, por tek lloji i shoqërisë në të cilën ata detyrohen të ndërtojnë të ardhmen e tyre dhe të mënyrën se si ajo mund të bëhet më e drejtë, më e shëndetshme dhe më shpresëdhënëse.

A mund të prodhojnë protestat një ndryshim real?

Sipas profesor Gratton, disa prej lëvizjeve protestuese mund të arrijnë të shndërrohen në faktorë të rëndësishëm ndryshimi politik. Ai merr si shembull Serbinë, ku lëvizja studentore ka arritur, të pakten deri tani, të krijojë një alternativë elektorale.

Nëse një qeveri e re do të arrinte të u përgjigjej disa prej kërkesave të votuesve të rinj dhe të përmirësonte kushtet e jetës për shumicën e qytetarëve, kjo mund të ndikojë edhe në forcimin e institucioneve demokratike.

Por zhvillimi i protestave nuk është domosdoshmërisht i tillë. Ato mund të prodhojnë edhe rezultate kundërta me synimet fillestare. Gratton vlerëson se në rastin e Francës, ende është e vështirë të imagjinohet që protestat e fundit të shndërrohen në një lëvizje politike me mbështetje të mjaftueshme elektorale.

Përkundrazi, ekziston rreziku që ato të ushqejnë kërkesën për më shumë masa të rendit dhe sigurisë, duke e zhvendosur vëmendjen nga problemet që i presin.