Politika dhe vdekja e meritës: Si u kthye pushteti në zeje përfitimi dhe militantizmi në një mënyrë jetese

Në një shoqëri, kur politika pushon të qëndrojë si një mënyrë për të organizuar të mirë e përbashkët dhe shndërron në një mekanizëm për të siguruar të mirë private, qytetari nuk e sheh më politikën si një përgjegjësi që lidhet me fatin e të tjerëve, por si një mundësi për të përmirësuar pozitën e vet, për të fituar një privilegj, për të siguruar një vend punë, për të hyrë në rrethin e favorizuarve ose për të mos mbetur jashtë sistemit të shpërblimeve që pushteti shpërndan.

Kjo është pika ku politika nis të humbasë kuptimin e saj qytetar dhe të marrë trajtën e një zeje të posaçme, një zanat që nuk kërkon domosdoshmërisht dije, përvojë, aftësi krijuese apo integritet, por zotësi për t'u afruar pranë pushtetit, për të kuptuar mekanizmat e tij të brendshëm, për të siguruar besnikëri dhe për të kthyer mbështetjen në përfitim.

Në këtë mënyrë, politika prodhon një figurë të vëçantë shoqërore, njeriun politik pa domosdoshmërisht vërtetije politike, individin që nuk e njeh politikën si mendim, ide, përgjegjësi apo shërbim publik, por si një rrjet mundësish përfitimi. Ai mund të mos ketë lexuar ndonjë filozof politik, të mos ketë formuluar asnjë ide për shoqërinë dhe të mos ketë asnjë projekt për të ardhmen e saj. Megjithatë, ai mund të jetë thellësisht i lidhur me politikën, sepse prej saj varen pozita, të ardhurat, statusi, siguria dhe mundësia për të ushtruar ndikim.

Për ta kuptuar këtë dukuri, duhet të shohim jo vetëm sjelljen e individit, por edhe sistemën që e prodhon, e shpërblen dhe e riprodhon atë. Duhet të kthehemi te historia shqiptare, te mënyrat si pushteti ka organizuar marrëdhëniet shoqërore, te filozofët që kanë analizuar korrupsionin e jetës publike dhe te dallimi themelor ndërmjet politikës si shërbim dhe politikës si pronë e një grupi.

Sepse problemi nuk është se shumë njerëz deshirojnë të përfshihen në politikë. Një shoqëri demokratike ka nevojë për qytetarë të angazhuar. Problemi fillon kur angazhimi nuk synon më pjesëmarrjen në vendimmarrje, por sigurimin e një pjesë nga përfitimet e pushtetit, kur militantizmi zë vendin e bindjes së arsyetuar dhe kur besnikëria ndaj partisë bëhet më e vlefshme se përgjegjësia ndaj shoqërisë.

Atëherë, politika nuk është më vetëm një veprimtari publike. Ajo kthehet në një ekonomi të privilegjit, ku shpërblimi nuk përcaktohet nga kontributi, por nga afërsia me burimin e pushtetit.