Shqipëria e mbush arsimin e lartë, por largim i profesionistëve të kualifikuar

Shqipëria ka një përqindje të lartë të të rinjve me arsim të lartë, por largimi i profesionistëve të kualifikuar është një problem strukturor. Sipas të dhënave të Censit 2023 të INSTAT, 43.2% e popullsisë së moshës 25-34 vjeç kishte përfunduar arsimin terciar, ndërsa në Bashkimin Europian përqindja ishte 43.1%. Ky është viti më i fundit kur INSTAT e raporton këtë tregues.

Diferenca është minimale, vetëm 0.1 përqindjeje, por Shqipëria renditet më mirë se një pjesë e konsiderueshme e vendeve europiane dhe shumë më lart se ekonomia e rajonit. Në letër, të paktën për këtë tregues, Shqipëria e ka arritur Evropën. Në praktikë, tregu shqiptar i punës, niveli i pagave dhe mundësitë për zhvillim profesional mbeten larg atyre që ofrojnë ekonomia evropiane.

Krahasimi me Italinë, një nga destinacionet kryesore të emigracionit shqiptar, tregon se vetëm 30.6% e të rinjve italianë të moshës 25-34 vjeç kishin përfunduar arsimin e lartë në vitin 2023, ose 12.6 përqindjeje më pak se në Shqipëri. Italia është ndër vendet me peshën më të ulët të të rinjve me arsim të lartë në Evropë, por ekonomia italiane vazhdon të terheqë shqiptarë të arsimuar, që gjejnë atje mundësi më të mira punësimi dhe të ardhurash.

Një kontrast i ngjashëm vërehet edhe me Gjermaninë. Në vitin 2023, 37.9% e të rinjve gjermanë kishin përfunduar arsimin e lartë, 5.3 përqindjeje më pak se në Shqipëri. Gjermania është kthyer në një destinacion të rëndësishëm për emigrimin e profesionistëve shqiptarë, veçanërisht në sektorin e shëndetësisë dhe në profesionet që kërkojnë aftësi të specializuara.

Shqipëria, duke shfaqur një performancë më të mirë se rajoni, është një nga vendet që kanë një tregues më të lartë të të rinjve me arsim të lartë në Evropë. Në vitin 2023, nivelet më të larta në Evropë regjistroheshin në Irlandë (62.7%), Qipro (61.7%) dhe Luksemburg (60.2%). Në fund të renditjes ishin Rumania (22.5%), Bosnja dhe Hercegovina (26.6%) dhe Hungaria (30.1%). Italia, me 30.6%, ishte gjithashtu në vendet e fundit.

Shqipëria kishte një tregues më i lartë edhe se Austria, Portugalia, Sllovenia, Kroacia dhe Bullgaria. Europa merr kapitalin njerëzor që Shqipëria e ka të vështirë ta mbajë. Largimi i profesionistëve të kualifikuar është një problem strukturor, veçanërisht në shëndetësi dhe në profesionet që kërkojnë aftësi të specializuara.

Sipas një analize të Bankës Europiane për Rindërtim dhe Zhvillim, rreth 23% e shqiptarëve me arsim të lartë jetojnë jashtë vendit në periudhën 2023-2024, ndërsa kthimet ishin shumë të kufizuara. Ndërsa Bashkimi Europian synon që deri në vitin 2030 të paktën 45% e të rinjve 25-34 vjeç të kenë përfunduar arsimin e lartë, Shqipëria ishte vetëm 1.8 përqindjeje larg këtij objektivi në vitin 2023.