Shteti dhe qeveria: një marrëdhënie e ngjashme me një lojë me pasqyra

Qeveria nuk mund të jetë një lojë me pasqyra, por një institucion i besueshëm që mbajnë besimin e qytetarëve. Besimi i qytetarëve është një akt i votës, por edhe një delegim i përgjegjësisë. Qytetari i beson qeverisë një shumicë politike me pritshmërinë se ajo do të administrojë shtetin, do të garantojë rendin publik dhe do të krijojë kushtet për siguri, drejtësi dhe mirëqenie.

Vota përcakton kush qeveris, por mënyra e qeverisjes përcakton nëse besimi vazhdon. Kur pakënaqësia shoqërore del në rrugë dhe tensionet politike përshtatëhen, pyetja nuk është vetëm kush i organizon protestat apo kush mund të përfitojë prej tyre. Pyetja e parë është çfarë ka sjellë qytetarët deri këtu dhe nëse institucionet po përmbsin detyren e tyre. Protesta nuk përfaqëson automatikisht shumicën, por as nuk mund të shpallet komplot vetëm sepse shqetëson qeverinë. Dhuna dhe shkeljet e ligjit duhen hetuar mbi bazë të provave, ndërsa e drejta për protestë duhet garantuar.

Opozita mund të denoncojë, por qeveria ka detyrimin të verifikojë, të veprojë dhe të japë llogari. Nëse ekzistojnë prova për veprimtari kriminale apo organizime të dhunshme, ata duhet të paraqiten organeve kompetente. Nëse rreziku është real, institucionet duhet të veprojnë brenda ligjit; nëse provat mungojnë, dyshimi nuk mund të shndërrohet në akuzë publike për të shmangur përgjegjësinë.

Pas trembëdhjetë vjetësh në qeverisje, nuk mund të flitet sikur shteti sapo është marrë në dorëzim. Koha e gjatë në pushtet sjell përgjegjësi të akumuluar për funksionimin e institucioneve, sigurinë publike dhe besimin qytetar. Por Shqipëria e njeh këto film: pasardhësit politikë denoncojnë dështimet e paraardhësve kur janë në opozitë, ndërsa në pushtet rrezikojnë të përdorin të njëjtit justifikime. Ndryshojnë aktorët, por skenari mbetet. Rotacioni kthehet në ndërrim rolesh, ndërsa qytetari vazhdon të presë zgjidhje.

Vendi nuk ka nevojë për një kastë të re që të interpretojë të njëjtin film, por për një mënyrë tjetër qeverisjeje. Edhe marrëdhënia me policinë duhet të mbetet larg llogaritjeve partiake. Punonjësit e rendit meritojnë paga dinjitoze dhe kushte të mira pune, por shpërblimet dhe premtimet për rritje të pagave në mes të një krize protestash nuk duhet të krijojnë përshtypjen se po shpërblehet përballa me qytetarët.

Pagat duhet të jenë pjesë e një politike të qëndrueshme, jo instrument i momentit politik. Policia financohet nga taksat e të gjithëve dhe i shërben publikut, jo një partie. Detyra e saj është të mbrojë jetën, pronën dhe rendin, duke garantuar sigurinë publike dhe të drejtën për protestë.

Kur besnikëria institucionale ngatërrohet me bindjen personale ndaj pushtetit, rrezikohet një forme moderne ijenicizmi, ku forca publike shihet si mburoja e qeverisë. Shteti nuk është qeveria dhe qeveria nuk është shteti. Kritika ndaj kryeministrit nuk është sulm ndaj Shqipërisë, ndërsa kundërshtimi politik nuk është cenim i rendit kushtetues. Një shtet serioz mbron policinë nga dhuna dhe qytetarin nga abuzimi, heton shkeljet në të dyja anët dhe nuk lejon që ligji të zbatohet sipas përkateshësisë politike.

Kur kriza vazhdon dhe besimi dobësohet, përgjegjësia bëhet politike. Dorëheqja nuk është detyrim automatik pas çdo proteste, as zgjedhjet e parakohshme nuk janë zgjidhje për çdo konflikt. Por kur humbja e besimit bëhet e thellë dhe qeverisja nuk arrin të rikthejë normalitetin, duhet të shqyrtohen rrugët kushtetuese për një rikonfirmim të vullnetit qytetar. Mandati nuk është pronë personale dhe vazhdimi i tij nuk mund të jetë qëllim me vete. Nëse qeveria pretendon se gjon ende besimin e qytetarëve, le ta deshmojë me rezultate dhe institucione funksionale.

Nëse ka prova për shkelje, le t’i paraqesë drejtësisë; nëse ka dështime, le t’i pranojë dhe t’i korrigjojë. Qytetarët, nga ana tjetër, duhet të mbajnë besimin në institucionet e tyre dhe të mos pranojnë të qeverisën si një lojë me pasqyra.