Mahatma Gandhi dhe triumfi i filozofisë së jodhunës

Mahatma Gandhi është një nga figura më të njohura të historisë së lëvizjes për liri dhe drejtësi. Ai e shndërroi filozofinë e jodhunës në një doktrinë politike dhe një nga provat më të rëndësishme të emancipimit kolektiv të shekullit XX. Jodhuna si një formë aktive e rezistencës, si një metodë e luftës për liri dhe si një përpjekje për ta çliruar njeriun jo vetëm nga shtypja, por edhe nga tundimi për t'u shndërruar në të.

Në historinë e ideve politike, Gandhi zë një vend të veçantë, sepse guxoi të vinte në pikëpyetje një bindje të rrënjët njerëzore, se pushteti mund të mposhtet vetëm me një pushtet më të madh, se dhuna mund të ndalet vetëm me dhunë dhe se padrejtësia mund të shlyhet vetëm përmes ndëshkimit të atij që e ka ushtruar. Ai e përmbysi këto logjikë, duke propozuar një mënyrë tjetër të menduarit dhe të vepruarit politik. Kundra kësaj, kundërshtimi i së keqes nuk kërkonte domosdoshmërisht shkatërrimin e atij që e kryente atë. Përkundrazi, synimi i tij ishte të mposhtej padrejtësia pa e shndërruar kundërshtarin në një armik të përhershëm.

Kjo nuk ishte një thirrje për nënshtrim, as një predikim i pafuqishëm përballë tiranisë. Ishte një përpjekje për ta zhvendosur fushën e betejës nga trupi i kundërshtarit te ndërgjegjja e tij, nga shkatërrimi fizik te delegjitimimi moral i pushtetit, nga hakmarrja drejtësia. Gandhi nuk kërkonte që njeriu të pranonte zinxhirët në emër të paqes, por që të luftonte për t'i thyer ata pa pranuar të bëhet vetë instrument i një dhune të re.

Në këtë kuptim, filozofia e tij përbën një pyetje që mbetet thelbësore për çdo shoqëri: A mund të fitojë njeriu lirinë pa humbur, gjatë luftës për të, një pjesë të lirisë së vet morale? Për ta kuptuar Gandhin, duhet të dallojmë dy nocione themelore të mendimit të tij: ahimsa dhe satyagraha.

Ahimsa nënkupton jodhunën, mosdëmtimin dhe refuzimin e ushtrimit të dhunës ndaj qenieve të gjalla. Ajo ka rënje të thella në traditat filozofike dhe fetare indiane, veçanërisht në hinduizëm, xhainizëm dhe budizëm. Megjithatë, Gandhi i dha këtij parimi një shtrirje të posaçme etike dhe politike. Jodhuna, sipas tij, nuk duhej të mbetej një virtyt individual, i kufizuar në marrëdhënie personale apo në praktikën shpirtërore. Ajo mund të bëhej parim organizues i një lëvizjeje popullore kundër sundimit kolonial.

Satyagraha, nga ana tjetër, është koncepti me të cilin Gandhi përkufozoi qëndresën përmes vërtetës. Termi lidhet me idenë e kapjes pas vërtetës, të qëndrimit të palëkundur në të dhe të refuzimit për ta braktisur atë përballej kërcënimit, ndëshkimit apo vuajtjes. Për Gandhin, e vërteta nuk ishte thjesht një argument që duhej mbrojtur me fjalë. Ajo duhej mishëruar në veprim, në disiplinën e protestës, në gatishmërinë për të përballej me pasojat e kundërshtimit dhe në refuzimin për t'ia kaluar tjetrit barrën e vuajtjes që vetë protestuesi ishte i gatshëm të përballej.

Këtu gjendet një dallim vendimtar midis jodhunës si parim dhe jodhunës si taktikë. Një individ mund të mos përdorë dhunë nga frika, nga mungesa e mjeteve apo nga paaftësia për t'u kundërvënë. Por ky pasivitet nuk është domosdoshmërisht jodhunë në kuptimin gandian. Jodhuna e mirëfilltë kërkon aftësinë për të kundërshtuar dhe vendimin e ndërgjegjshëm për të mos e shndërruar kundërshtimin në shkatërrim.

Prandaj, Gandhi e lidhte jodhunën me guximin. Ai parapëlqente që njeriu të përballej me rrezikun sesa të fshihej pas një paqeje të rreme, të mbështetur mbi frikën. Kjo është arsyeja pse filozofia e tij nuk mund të reduktohet në një moral të butësisë. Ajo është një etikë e qëndresës.