Studentët serbë: mund të rrëzojnë Vuçiçin pas dy vitesh revoltë?

Zgjedhjet e 25 tetorit në Serbi janë një provë të rëndësishme për presidentin Aleksandar Vuçiçin, pas një dekade të dominimit të tij. Përballej me një lëvizje studentore që është ngritur nga tragjedia e Novi Sadit dhe tani kërkon të shndërrojë protestën në pushtet.

Lëvizja studentore është filluar më 1 nëntor 2024, kur shembja e stacionit hekurudhor të Novi Sadit shkaktoi vdekjen e 16 personave. Studentët fillimisht kërkuan drejtësi dhe transparencë, por protestat u shndërruan gradualisht në një lëvizje kombëtare kundër mënyrës së qeverisjes. Në maj 2025, ata kërkuan zgjedhje të parakohshme. Sot ndodhen përpara provës që vetë kërkuan.

Sondazhet tregojnë se gara është e hapur, por jo se rezultati është i paracaktuar. Matja e CRTA-s gjatë verës regjistroi 44.9% mbështetje për Listën Studentore dhe 35.7% për SNS-në. Faktor Plus, në sondazhin e 16–20 shtatorit, dha një panoramë të kundërt: 48.6% për forcën e Vuçiçit dhe 37.1% për studentët. Ndërsa matja e NSPM-së, e publikuar më 20 tetor, regjistroi rreth 44.6% për studentët dhe 42.7% për SNS-në.

Studentët kanë organizuar fushata derë më derë, duke u përpjekur të depërtojnë edhe në zonat rurale, ku SNS ka struktura të konsoliduara. Vuçiç, ndërkohë, ka dhënë dorëheqjen nga presidenca për të kandiduar për kryeministër, duke e personalizuar garën parlamentare rreth emrit të tij.

Kushtet e garës janë gjithashtu objekt shqetësimi. Sipas të dhënave të CRTA-s të cituara nga The Guardian, 69% e kohës televizive të monitoruar në shtator iu kushtua shumicës qeverisëse. Raporti i ndërmjetëm i OSBE/ODIHR, i publikuar më 9 tetor, evidentoi shqetësime për regjistrat zgjedhorë, presionin ndaj votuesve, përdorimin e burimeve publike dhe mbikëqyrjen e mediave.

Një tjetër provë për studentët është kalimi nga bashkimi kundër pushtetit te përgjegjësia për qeverisjen. Lëvizja ka bashkuar qytetarë me orientime të ndryshme politike rreth kërkesave për drejtësi, luftë kundër korrupsionit dhe institucione të pavarura. Por ajo nuk ka ende një program plotësisht të përpunuar për çështje të ndjeshme si Kosova, integrimi europian dhe marrëdhëniet me Rusinë.

Edhe matematika parlamentare mbetet vendimtare. Kuvendi serb ka 250 deputetë dhe për shumicën nevojiten të paktën 126 mandate. Sistemi proporcional, pragu elektoral prej 3% dhe përfaqësimi i pakicave nënkuptojnë se votat nuk përkthehen mekanikisht në mandate. Rezultati i socialistëve të Ivica Daçiçit dhe forcave të tjera më të vogla mund të marrë rëndësi në negociatat për formimin e qeverisë.

Për Serbinë, kjo përballje shkon përtej emrit të kryeministrit të ardhshëm. Çdo qeveri do të duhet të përballet me problemet që ushqyen protestat, por edhe me marrëdhëniet me Kosovën, Bashkimin Europian, Rusinë dhe vendet e rajonit.