Shqipëria ende nuk ka një vlerë zyrtare të minimumit jetik

Shqipëria ende nuk ka një vlerë zyrtare të minimumit jetik, pavarësisht se çështja është ngritur ndër vite nga organizata kombëtare dhe ndërkombëtare. Këtë çështje e thekson edhe Kontrolli i Lartë i Shtetit (KLSH) në një raport të auditimit për Objektivin 1 të Zhvillimit të Qëndrueshëm.

Sipas KLSH-së, mbi 40% e popullsisë në Shqipëri, në vitin 2023 ishte në rrezik varfërie ose përjashtimi social gjatë periudhës së shqyrtuar. KLSH e krahason këtë vlerë me 21% të popullsisë në Bashkimin Evropian në vitin 2023.

Raporti i KLSH-së thekson se për të njëjtin vit, sipas auditimit, buxheti shqiptar për mbrojtjen sociale ishte më pak se gjysma e mesatares së Bashkimit Evropian, e cila ishte 19.2% e PBB-së.

KLSH ngre një çështje tjetër themelore: Shqipëria ende nuk ka një vlerë zyrtare të minimumit jetik. Këtë çështje e ngriti edhe një studim i Avokatit të Popullit në vitin 2016, i cili përllogariste minimumin jetik në rreth 16 mijë lekë në muaj për frymë.

Për këtë arsye, KLSH rekomandon në audit që Ministria e Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale, në bashkëpunim me INSTAT dhe Ministrinë e Financave, të ndërmarrin hapat e nevojshëm për miratimin e një vlere zyrtare të minimumit jetik. Kjo vlerë do të shërbente si bazë për përcaktimin e masës së ndihmës ekonomike, politikat e pagave, programet e mbrojtjes sociale dhe matjen e varfërisë e përjashtimit social.

Ministria e Financave ka kërkuar të hiqet nga ky rekomandim, duke argumentuar se përllogaritja dhe miratimi i vlerës së minimumit jetik nuk janë në fushën e përgjegjësisë së saj. Por KLSH vëren se nuk e ka marrë në konsideratë observacionin, duke argumentuar se përcaktimi i minimumit jetik kërkon bashkëpunim ndërinstitucional, edhe për shkak të ndikimit që kjo vlerë do të kishte në buxhetin e shtetit dhe në politikat publike.

Çështja e minimumit jetik nuk është e re në debatin publik shqiptar. Në vitin 2016, një studim i Avokatit të Popullit e përllogariste minimumin jetik në rreth 16 mijë lekë në muaj për frymë, duke argumentuar se kjo vlerë duhej të shërbente si bazë edhe për pagat, pensionet sociale, ndihmën ekonomike dhe përfitime të tjera sociale.

Në vitet e fundit, çështja është rikthyer edhe në debatin politik, veçanërisht gjatë fushatës për zgjedhjet parlamentare të 11 majit 2025. Kreu i Partisë Demokratike, Sali Berisha, e vendosi minimumin jetik prej 200 eurosh në muaj për frymë në programin ekonomik të opozitës.

Ai e bëri këtë premtim publik që në fillim të janarit 2025, duke deklaruar se, nëse do të vinte në qeverisje, do të vendoste “minimumin jetik, 200 euro për çdo shqiptar”. Sipas tij, kjo shumë që do të vendosej në muajt e parë të një qeverisjeje të drejtuar prej tij, do të përfshinte pensionistët, të papunët, përfituesit e ndihmës ekonomike dhe kategori të tjera me të ardhura të ulëta.

Pavarësisht se në deklaratat e tij, shifra prej 200 eurosh u paraqit si një nivel minimal të ardhurash që shteti do të garantonte, ajo nuk u shoqërua me një përllogaritje të detajuar publike të kostos së ushqimit, strehimit, energjisë, transportit dhe nevojave të tjera bazë që do të përbënin këtë shumë.

Ndërkohë, nga ana tjetër qeveria nuk e ka mbështetur vendosjen e një vlere fikse të minimumit jetik pa një metodologji të përcaktuar. Në dhjetor 2024, gjatë shqyrtimit në Kuvend të amendamenteve të opozitës për minimumin jetik, ish ministrja e Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale, Albana Koçiu, e cilësoi propozimin prej 200 eurosh “aspak serioz”, duke argumentuar se një vlerë e tillë nuk mund të vendosej apriori, pa studim, vlerësim dhe një metodologji të dakordësuar.