Rënia e Vuçiçit ndryshon llogaritë e Brukselit: Serbia mes Evropës, Rusisë dhe Kosovës

Zgjedhjet parlamentare në Serbi kanë çuar në një fitore të qartë dhe të pakontestuar të listës studentore, duke ndryshuar llogaritë e Bashkimit Evropian për anëtarësimin e Serbisë. Presidenti i Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, dhe presidenti i Këshillit Evropian, António Costa, kanë uruar listën studentore për fitoren e tyre.

"Ne jemi të gatshëm të mbështesim reformat në fushën e sundimit të ligjit, lirisë së medias, luftës kundër korrupsionit dhe forcimit të institucioneve demokratike, si dhe të ndërtojmë bashku të ardhmen e Serbisë në Bashkimin Evropian", shkruan të dy udhëheqësit në mesazhe me përmbajtje të njëjës në platformën X.

Nga këndvështrimi i Brukselit, zgjedhjet sollën rezultatin më të favorshëm të mundshëm: një fitore të qartë dhe të pakontestuar të opozitës në Beograd. Komisioneri evropiane për Zgjerimin, Marta Kos, iu drejtua drejtpërdrejt qytetarëve serbë.

"E dashur Serbi, ju e keni bërë zërin tuaj të dëgjohet qartë dhe fuqishëm!", shkroi ajo në platformën X.

Sipas Kos, vlerat për të cilat lëvizja studentore protestoi gjatë dy viteve të fundit qëndrojnë në themel të Bashkimit Evropian. Ajo theksoi se Serbia ka mundësinë të hapë një kapitull të ri.

"Dera drejt BE-së është e hapur dhe ne jemi të gatshëm të ecim përdrejtë bashku", deklaroi komisioneri.

Nga dyshimet për integrimin te shpresat për një kthesë

Mesazhi i fundit i Marta Kos ndryshon ndjeshëm nga qëndrimi që ajo shprehu në fillim të shtatorit, kur vuri në pyetje perspektivën evropiane të Serbisë.

Në një intervistë për gazetën gjermane Frankfurter Allgemeine Zeitung, komisioneri deklaroi se BE-ja duhej të shqyrtonte nëse Serbia vazhdonte ta merrte seriozisht rrugën e integrimit evropian.

Ky qëndrim pasoi vendimin e autoriteteve serbe për të nderuar në nivel shtetëror kriminelin e dënuar të luftës Ratko Mladić, pas vdekjes së tij.

Sipas vlerësimit të Komisionit Evropian, një fitore tjetër e Vučićit do të kishte sjellë ngrirjen faktike të negociatave të anëtarësimit, të cilat prej kohësh nuk kishin shënuar përparim. Fitorja e listës studentore, për kundrazi, ka krijuar pritshmëri për një ndryshim të kursit politik.

Një nga arsyet kryesore lidhet me angazhimin e kësaj liste për të përmushur kriteret evropiane në fushën e drejtësisë dhe të drejtave themelore. Në programin e saj zgjedhor, lista studentore premton të punojë për marrjen e statusit IBAR përmes përparsi të konsiderueshme në reformat që lidhen me kapitujt 23 dhe 24 të negociatave.

IBAR (shkurtimi i termit Interim Benchmarks Assessment Report) është raporti që vlerëson përmushjen e objektivave të ndërmjetëm në fushën e sundimit të ligjit.

Që nga viti 2020, përmushja e këtyre objektivave përbejnë një kusht vendimtar për vendet kandidate. Vetëm pasi të arrijnë rezultatet e kërkuara, ata mund të mbyllin përkohësisht kapituj të tjerë të negociatave.

Serbia mund të hapë një grup të ri kapitujsh negociues

Serbia i nisi negociatat e anëtarësimit me Bashkimin Evropian në fillim të vitit 2014.

Nga 35 kapituj negociues, vendi ka hapur 22 dhe ka mbyllur përkohësisht dy prej tyre, në fusha ku BE-ja nuk ka kompetencë legjislative. Këto mbyllje ndodhën para vendosjes së mekanizmit IBAR.

Që në vitin 2021, Komisioni Evropian vlerësoi se Serbia kishte përmushur kushtet për hapjen e negociatave në grupin e kapitujve që lidhen me konkurrueshmërinë, të njohur si Klasteri 3.

Megjithatë, shtetet anëtare nuk arritën një marrëveshje për këto hap. Vendet skeptike argumentuan se Serbia kishte shënuar hapa prapa në luftën kundër korrupsionit, pavarësinë e gjyqësorit dhe lirinë e medias.

Një qeveri e re që ndërmerret reforma konkrete në këto fusha mund të krijojë kushtet për zhbllokim.