Ministria e Mjedisit propozon heqjen e 59 monumenteve natyrore nga lista e mbrojtjes

Ministria e Mjedisit ka hedhur përsëri në konsultim publik një projektvendim për miratimin e listës së rishikuar dhe të përditësuar të monumenteve të natyrës shqiptare. Projektvendimi propozon heqjen e 59 objekteve dhe përfshirjen e 26 të tjera në listën e monumenteve të natyrës.

Sipas relacionit shpjegues të projektvendimit, lista aktuale përmban 721 monumente natyrore, nga të cilat 297 biomonumente dhe 424 gjeomonumente. Rishikimi është kryer në kuadër të detyrimit ligjor për rivlerësimin e listës çdo pesë vjet nga Agjencia Kombëtare e Zonave të Mbrojtura (AKZM).

"Procesi synon rivlerësimin e monumenteve ekzistuese, pasqyrimin e gjendjes së tyre aktuale në terren dhe përditësimin e dokumentacionit teknik e gjeohapësinor", thuhet në relacion.

Për 59 monumentet e propozuara për heqje, dokumenti evidenton disa arsye, përfshirë dëmtimin e rëndë ose zhdukjen e objektit natyror, prerjen, tharjen apo djegjen e elementeve të mbrojtura dhe humbjen e karakteristikave që justifikojnë statusin e mbrojtjes.

Sipas relacionit, ndër faktorët e identifikuar janë erozioni, rrëshqitjet e dheut, kushtet ekstreme të motit dhe ndryshimet hidromorfologjike, si dhe ndërhyrjet njerëzore. Këto të fundit përfshijnë ndërtime, nxjerrjen e inerteve, prerjet, ndotjen dhe shfrytëzimin paautorizuar.

Në rastet konkrete të përmendura janë monumenti "Vidhat te Pusi i Markajve", në qarkun Shkodër, për të cilin është konstatuar se objekti nuk ekziston më në vendndodhjen përkatëse. Po ashtu, për "Shpellën e Gurit të Kuq", në fshatin Muhurr të Dibrës, relacioni evidenton se hyrja është bllokuar nga depozitimet e inerteve që lidhen me aktivitetin e nxjerrjes së gurit. Kjo gjendje ka pamundësuar vlerësimin e plotë të brendësisë së shpellës dhe është mbajtur propozimi për heqjen e saj nga lista.

Një tjetër rast është zona Vlashaj në qarkun Dibër, e shpallur monument natyre me sipërfaqe 50 hektare në vitin 1996. Sipas informacionit të përcjellë nga AdZM Dibër, zona ka pësuar dëmtime gjatë viteve të tranzicionit dhe gjendja aktuale nuk justifikon vijimin e statusit të mbrojtjes. Për këto arsye, është propozuar heqja e saj nga lista.

26 objekte të reja të propozuara

Për veçpropozimet për heqje, procesi ka evidentuar 26 objekte natyrore për t'u përfshirë në listën e monumenteve të natyrës. Sipas relacionit, përzgjedhja është mbështetur në eksplorimin në terren, analizën e të dhënave shkencore, rekomandimet e institucioneve akademike dhe sugjerimet e komuniteteve vendore.

Në vlerësimin e tyre janë marrë në konsideratë veçantia e formacioneve gjeologjike, burimeve ujore, pyjeve monumentale dhe habitateve të rralla, si dhe potenciali për kërkim shkencor, monitorim të biodiversitetit dhe rëndësia peizazhore e kulturore.

Relacioni evidenton gjithashtu se disa monumente janë rikonfirmuar pas verifikimeve në terren. Në qarkun Shkodër, për shembull, janë konfirmuar pesë objekte: "Gështenjat e Reçit", "Lisi i Cilikojve", "Shpella e Husit dhe Pusit", "Shpella e Kataraktit" dhe "Shpella e Zanave".

Ndërkaq, për "Habitatin e Tulipanit Shqiptar" (Tulipa albanica), në qarkun Kukës, monitorimi i kryer gjatë periudhës së lulëzimit në vitin 2026 ka konstatuar gjendje të mirë të habitatit, pa ndryshime të dukshme në sipërfaqe dhe pa shenja të evidentuara të dëmtimit të numrit të individëve të species krahasuar me momentin e shpalljes.