PUTININ NË TELEFON, EVROPA NË DILEMË; KUSH PO I PËRCAKTON RREGULLAT E LOJËS?

Telefonia 90-minutëshe mes presidentit finlandez Alexander Stubb, kryeministrit norvegjez Jonas Gahr Store dhe presidentit rus Vladimir Putin është një problem shumë i thellë për Evropën, duke nxjerrë në pah mungesën e një strategjie të përbashkët evropiane për të trajtuar Rusinë. Reagimet e Danimarkës dhe Suedisë ndaj kësaj nisme janë domethënëse, duke pasqyruar shqetësimin se kontaktet individuale të udhëheqësve evropianë me Putinin mund të krijojnë përshtypjen e mungesës së unitetit, pikërisht në një moment kur Moska kërkon të shfrytëzojë dallimet politike mes vendeve perëndimore.

Nga njëra anë, argumentet e Finlandës dhe Norvegjisë kanë një bazë pragmatike. Të dy vendet ndajnë interesa të drejtpërdrejtë sigurie me Rusinë. Norvegjia duhet të menaxhojë çështje konkrete në Detin Barents, përfshirë peshkimin dhe sigurinë kufitare, ndërsa Finlanda ka arsye të forta për të ruajtur kanale komunikimi që mund të shmanget keqkuptimet dhe incidentet e padëshiruara.

Nuk mendoj se diplomacia duhet të përjashtojë komunikimin me kundërshtarin. Për kundrazi, në marrëdhëniet ndërkombëtare, dialogu shpesh bëhet më i nevojshëm pikërisht atëherë kur marrëdhëniet politike janë më të tensionuara. Por këtu lind pyetja thelbësore: a sherben komunikimi me Putinin për të ndryshuar qëndrimin e Rusisë, apo thjesht i krijon Kremlinit mundësinë të tregojë se izolimi diplomatik po dobetësohet?

Kjo është dilema që Evropa ende nuk ka arritur ta zgjidhë. Franca ka mbështetur vazhdimisht ruajtjen e kanaleve diplomatike me Mosken, ndërsa vende të tjera, veçanërisht shtetet baltike, e shohin me dyshim një qasje të tillë. Për Estoninë, Letoninë dhe Lituaninë, përvoya historike me Rusinë ndikon drejtpërdrejt në vlerësimin e rrezikëve që mund të sjellë normalizimi i kontakteve politike me Kremlinin.

Këto shqetësim e konsideroj të kuptueshëm. Diplomacia nuk matet vetëm me numrin e bisedimeve, por edhe me rezultatet që ato prodhojnë. Nëse kontaktet e nivelit të lartë nuk shoqërohen me ndryshime konkrete në qëndrimin rus, ato rrezikojnë të mbeten veprime simbolike, me përfitime të kufizuara për sigurinë evropiane.

Një problem tjetër është përfaqësimi politik i Evropës. Prej kohësh diskutohet mundësia e caktimit të një përfaqësuesi të përbashkët evropian për bisedimet me Mosken. Megjithatë, vendet anëtare të Bashkimit Evropian nuk kanë arritur marrëveshje për një mandat të tillë.

Kjo situatë zbulon një dobësi institucionale. Evropa ka peshë ekonomike, politike dhe ushtarake, por shpesh e ka të vështirë ta shndërrojë këto peshë në një qëndrim të vetëm diplomatik. Kaja Kallas, si përfaqësuese e lartë e Bashkimit Evropian për politikën e jashtme, mund të luajë rol të rëndësishëm në bashkërendimin e qëndrimeve. Megjithatë, pa një mandat të qartë nga shtetet anëtare, hapësira e saj për të negociuar në emër të të gjithë Bashkimit mbetet e kufizuar.

Në gjykimin tim, kjo është një nga arsyet pse nismat individuale të udhëheqësve evropianë vazhdojnë të krijojnë debate. Kur mungon një mekanizëm i përbashkët, secili shtet përpiqet të mbrojë interesat e veta përmes kanaleve të vëçanta diplomatike. Por një praktikë e tillë mund të dobetësojë aftësinë e Evropës për të ndikuar në procesin e paqes në Ukrainë.