Vit i tmerrshëm për autokratët evropianë, dy ikën, Rama përballet me kundërshtim të paprecedentë

Viti 2026 ka sjellë rënien e dy prej autokratëve evropianë, Viktor Orban dhe Aleksandar Vučić, ndërsa kryeministri shqiptar Edi Rama po përballet me një kundërshtim popullor të përmasave të paprecedenta në rrugët e Tiranës.

Një vit i tmerrshëm për autokratët evropianë. Pas rënies në prill të kryeministrit hungarez Viktor Orban, në pushtet që nga viti 2010, radha i erdhi presidentit në largim të Serbisë, Aleksandar Vučić, në pushtet që nga viti 2014, i cili u rrëzua të dielën, më 25 tetor, gjatë zgjedhjeve parlamentare. Ndërkohë, kryeministri shqiptar Edi Rama, ndonëse konsiderohet më pak autoritar se dy të parët, po përballet me një kundërshtim popullor të përmasave të paprecedenta në rrugët e Tiranës, çdo mbrëmje prej disa muajsh. Ai vazhdon të mbahet fort pas pushtetit, të cilin e ushtron prej më shumë se trembëdhjetë vjetësh.

Përveç kohëzgjatjes së “mbretërimit” të tyre, këta tre burra kanë të përbashkët një mënyrë ushtrimi i pushtetit që dëmonton demokracinë e vendeve të tyre, dobeson mekanizmat e kontrollit dhe i le korrupsionit hapësirë të lulëzojë. Pikërisht kundër këtyre lloj devijimeve u formuan lëvizjet e fuqishme opozitare, të cilat i larguan dy të parët nga majat e shtetit dhe po kërcënojnë të tretin.

Kështu, Peter Magyar zhvilloi fushatën në Hungari kundër “sistemit” në fuqi, iliberalizmin e cilit Orban e kishte përkufizuar hapur si doktrinë. Në Serbi, lëvizja studentore që rrëzoi Vučićin u formua në fund të vitit 2024, pas 16 viktimave të shkaktuara nga shembja e strehës prej betoni të stacionit hekurudhor të Novi Sadit, i cili ishte rinovuar vetëm tre vjet më parë. Në ndërkohë, Edi Rama po përballet me “revolucionin e flamingove rozë”, që lindi nga mobilizimi kundër një projekti të paqartë ndërtimi në një lagunë të mbrojtur, të mbështetur nga Jared Kushner, dëndri i Donald Trump.

Kështu, humbjet elektorale të Orbanit dhe Vučićit janë pasojë e refuzimit të përkëqësimit të jetës demokratike që ata kanë orkestruar në vendet e tyre përse, dhe jo e një lloj mosinteresimi për politikën nga ana e qytetarëve që i kishin sjellë në pushtet. Pjesëmarrja në zgjedhjet hungareze dhe serbe arriti përkatësisht në 79% dhe 69%, nivele të papara prej disa dekadash.

Këto e deshmohën edhe programet e pasuesve të tyre. Pika e parë e programit të studentëve serbë, e titulluar “Serbia ose mafia”, parashikon çmontimin e mekanizmit shtetëror të grabitjes së pasurisë, të ngritur nga Aleksandar Vučić që nga viti 2014: krijimin e një policie gjyqësore të specializuar në luftën kundër korrupsionit, konfiskimin e pasurive të fituara në mënyrë të paligjshme, transparencën e prokurimeve publike dhe çlirimin e mediave nga kontrolli politik.

Rikthimi te normat demokratike ishte madje një argument i rëndësishëm ekonomik gjatë fushatës së Peter Magyarit. Si anëtar i Bashkimit Evropian (BE), Hungaria ishte subjekt i sanksioneve të Komisionit Evropian, i cili kishte pezulluar disbursimin e disa miliardë eurove nga fondet për Budapestin, për shkak të shkeljeve të shtetit të së drejtës nga qeveria e Viktor Orbanit.

“Nga pikëpamja elektorale, premtimi për zhbllokimin e fondeve evropiane e ndihmoi fushatën e Peter Magyarit në favor të liberalizmit demokratik”, shpjegon Federico Santopinto, përgjegjës i programit për Evropën në Institutin për Marrëdhënie të Ndërkombëtare dhe Strategjike (Iris). “Fakti që ky premtim është mbajtur — Komisioni Evropian propozoi zhbllokimin e 4,2 miliardë eurove në shtator, shënimi i redaksisë — e forcon atë në këtë rrugë.”