Kushtetuesit mund të zgjidhin krizën politike në Shqipëri

Gjatë 5 muajve të fundit, debati publik në Shqipëri është dominuar nga dy zhvillime madhore: e ashtuquajturi "Revolucioni i Flamingove" dhe protestat studentore. Vëmendja është përqendruar te shkaqet e protestave, përshkallëzimi i tyre nga demonstratat paqësore në përplasje të dhunshme, përgjegjësitë e protestuesve dhe të policisë, si dhe kërkesat për dorëheqjen e kryeministrit dhe të qeverisë së tij.

Megjithatë, relativisht pak vëmendje është kushtuar mekanizmave kushtetues që mund të ofrojnë një zgjidhje për krizën. Kriza ka vënë studentët dhe kryeministrin përballë njëri-tjetrit, duke përfshirë në këtë mënyrë edhe Kuvendin, Presidentin e Republikës, Avokatin e Popullit dhe partitë politike.

Kërkesa për dorëheqjen e kryeministrit është një e drejtë legjitime demokratike, e garantuar nga liritë kushtetuese të shprehjes dhe të tubimit paqësor. Historia e afërt politike e Shqipërisë ofron disa shembuj kryeministrash që janë larguar nga detyra nën presionin politik ose shoqëror.

Fatos Nano dha dorëheqjen në vitin 1991, në kushtet e grevave të përgjithshme, protestave dhe thellimit të krizës ekonomike. Po atë vit, Ylli Bufi u largua pas krizës që përfshiu Qeverinë e Stabilitetit.

Aleksandër Meksi dha dorëheqjen në vitin 1997, pas rënies së skemave piramidale të investimeve. Nano u largua sërish në vitin 1998, pas trazirave të shkaktuara nga vrasja e Azem Hajdarit dhe konflikteve brenda partisë.

Pandeli Majko dha dorëheqjen në vitin 1999, pasi humbi garën për drejtimin e Partisë Socialiste. Ilir Meta u largua nga detyra në vitin 2002, pas mosmarrëveshjeve me Nanon, ndërsa Majko dha sërish dorëheqjen më vonë po atë vit, si pasojë e zhvillimeve dhe marrëveshjeve politike brenda partisë.

Pra, historia politike e Shqipërisë gjatë 35 viteve të fundit tregon se dorëheqja e kryeministrit nuk është aspak një tabu. Por sot, pavarësisht kërkesave të vazhdueshme të protestuesve dhe qytetarëve, të shprehura në rrugë, në rrjetet sociale dhe në platforma të tjera, nuk ka shenja të dukshme se kryeministri Rama synon të japë dorëheqjen.

Protestat, të zhvilluara në një klimë politike të ndikuar pjesërisht edhe nga demonstratat në vende të ndryshme të Evropës dhe më gjerë, pasqyrojnë gjithashtu rënien e besimit te institucionet shtetërore, veçanërisht te Kuvendi, i cili akuzohet se nuk përfaqëson siç duhet vullnetin e zgjedhësve.

Në të njëjten kohë, deklaratat publike të kryeministrit tregojnë se ai është i vendosur të qëndrojë në detyrë. Në këto rrethana, lind pyetja: cilët janë mekanizmat kushtetues që mund të përdoren për largimin e kryeministrit? Një mundësi lidhet me Presidentin e Republikës.

Neni 92, shkronja “a”, i Kushtetutës i njeh Presidentit drejën t'i drejtohet Kuvendit me mesazhe. Kjo kompetencë institucionale mund të shërbejë për të nxitur një debat parlamentar, me synimin për të gjetur një zgjidhje politike.

Megjithatë, Presidenti nuk ka kompetencë kushtetuese për të ndërprerë mandatin kryeministrit ose për ta shkarkuar atë në mënyrë të njëanshme. Ai mund të shprehë shqetësimet e tij dhe të nxirë reflektimin institucional, por nuk mund ta largojë kryeministrin nga detyra.

Mekanizmi kryesor kushtetues është mocioni i mosbesimit. Sipas neni 105 të Kushtetutës, të paktën një e pestë e deputetëve mund të paraqesë një mocion të tillë, të shoqëruar me propozimin për një kryeministër të ri.

Miratimi i tij kërkon votat e më shumë se gjysmës së të gjithë anëtarëve të Kuvendit. Pas miratimit, Presidenti dekreton shkarkimin e kryeministrit në detyrë dhe emërime të pasuesit të tij. Ky mekanizëm, i njohur si mocioni konstruktiv i mosbesimit, nënkupton se largimi i kryeministrit kërkon njëkohësisht krijimin e një shumice parlamentare të aftë për të zgjedhur një zëvendësues.