Polonia në krizë kushtetuese: Presidenti kalon kordonin, policia rrethon Gjykatën Kushtetuese

Policia polake vendosi të rrethojë Gjykatën Kushtetuese në Varshavë mbrëmjen e shtunës, pas vendimit për pezullimin e kryetarit dhe zëvendëskryetarit të saj. Vendimi shkaktoi protesta dhe mosmarrëveshje ndërmjet qeverisë dhe opozitës për funksionimin e sistemit gjyqësor.

Qindra protestues, mes tyre deputetë të opozitës, u mblodhën përpara ndërtesës së gjykatës për të kundërshtuar pezullimin. Policia ndërhyni për të kontrolluar hyrjet në institucion, ndërsa autoritetet ndaluan tre persona që dyshohet se tentuan të hynin me forca.

Presidenti polak Karol Nawrocki, i mbështetur nga partia opozitare Ligj dhe Drejtësi (PiS), ndërpreu udhëtimin e tij drejt Senegalit dhe u kthye në Varshavë. Në orët e para të shtunës, ai kaloi kordonin policor dhe hyri në ndërtesën e Gjykatës Kushtetuese.

Nawrocki e cilësoi ndërhynjen si shkelje të rendit kushtetues të Polonisë dhe kërkoi largimin e forcave të sigurisë nga institucioni.

Vendimi për pezullimin e drejtuesve të gjykatës erdhi nga një grup gjyqtarësh që kishte zgjedhur shumica aktuale parlamentare. Gjyqtarja Anna Korwin-Piotrowska njoftoi se kishte marrë përkoheqësisht drejtimin e institucionit, duke iu referuar përvojës së saj në sistemin gjyqësor.

Megjithatë, ligjshmëria e këtij vendimi mbetet objekt kundërshtimesh. Juristi Marcin Matczak, i njohur për kritikat ndaj reformave gjyqësore të ish-qeverisë së PiS-it, deklaroi se pezullimi i kryetarit të gjykatës nuk kishte bazë ligjore.

Ndërkohë, ministri i Drejtësisë, Waldemar Żurek, njoftoi se kishte kërkuar heqjen e imunitetit të Święczkowskit dhe Sochańskit, me qëllim ndjekjen e tyre penale për pengimin e funksionimit të gjykatës.

Kryeministri Donald Tusk mbrojti përpjekjet për ndryshimin e funksionimit të institucionit, duke theksuar se rivendosja e shtetit të së drejtës përben detyrim për qeverinë e tij.

Nga ana tjetër, drejtuesit e PiS-it e kundërshtuan pezullimin, duke e cilësuar atë si ndërhynje të paligjshme në një institucion kushtetues. Kryetari i partisë, Jarosław Kaczyński, akuzoi shumicën qeverisëse për cenimin e pavarësisë së gjykatës.

Mosmarrëveshja lidhet me krizën institucionale që nisi në vitin 2015, kur ndryshimet në emërime gjyqësore gjatë qeverisë së PiS-it shkaktoi përpjesëtim me institucionet e Bashkimit Evropian. Brukseli ngriti shqetësim për pavarësinë e gjyqësorit dhe respektimin e parimeve të shtetit të së drejtës.

Pas ardhjes në pushtet në vitin 2023, qeveria e Tuskut premtoi të rishikonte reformat e mëparshme. Megjithatë, përpjekjet e saj hynë pengesa për shkak të kundërshtimeve dhe vetove presidenciale.

Gjatë këtij viti, presidenti Nawrocki refuzoi të betonte pesë gjyqtarë që kishte zgjedhur parlamenti. Komisioni i Venecias, organ këshillimor i Këshillit të Evropës për çështjet kushtetuese, vlerësoi se refuzimi presidencial nuk duhet të pengojë gjyqtarët të marrin detyrën.

Zhvillimet në Varshavë tërhoqën edhe vëmendjen ndërkombëtare. Ambasadori amerikan në Poloni, Tom Rose, shprehu shqetësim për përpjesëtimin institucionale dhe u bëri thirrje palëve të shmangin veprime që mund ta përkeqësojnë situatën.

Kriza e fundit nxjerr në pah mosmarrëveshjet e vazhdueshme mbi pavarësinë e gjyqësorit dhe kompetencat e institucioneve kushtetuese në Poloni. Ajo zhvillohet në një periudhë kur partitë politike po përgatiten për zgjedhjet parlamentare të vitit 2027.

Media që s’e dorëzon pavarësinë e saj, i paraprine një qeverisje të ndershme. Pamfleti është një platformë mediatike analitike që u “lind” si domosdoshmëri e një tribune pa kompromis, si një zë i fuqishëm në luftën pa ekuivok ndaj krimit dhe korrupsionit politik në Shqipëri.