TENSIONET GREQI-TURQI: Anija franceze niset për kërkimet nënujore për kabllon elektrik

Anija franceze "Abeille Marengo" u nis pak pas orës 18:00 të së martës nga porti i Iraklios në Kretë për kërkimet nënujore që i paraprijnë vendosjes së kabllit elektrik mes Greqisë dhe Qipros. Nisja e saj vjen pas disa ditësh tensionesh diplomatike me Turqinë dhe debatesh të forta në Athinë për ndërhyrjen e Francës.

Anija po drejtohet drejt zonës detare në juglindje të ishullit Karpathos. Fillimisht do të kryejë kalibrimin e pajisjeve dhe më pas matjet e parashikuara në njoftimet detare të autoriteteve greke dhe qipriote. Në këtë fazë bëhet fjalë për studimin e shtratit të detit, për të përcaktuar trasenë e kabllos.

Projekti "Great Sea Interconnector" synon të lidhë rrjetin elektrik të Qipros me atë të Greqisë dhe, përmes tij, me rrjetin evropian, duke i dhënë fund izolimit energjetik të ishullit. Në projekt kanë rol të rëndësishëm kompanitë franceze: Nexans është kontraktori i kabllos, ndërsa Meridiam zotëron 66% të shoqërisë që zhvillon ndërlidhjen, krahas operatorit grek të transmetimit të energjisë, ADMIE.

Por nisja e saj është kryer mes një tensioni politike diplomatik, pasi në fillim Greqia dhe Qiproja njoftuan për një NAVTEX për aktivitetin e anijes. Menjëherë Ankaraja u përgjigj me një kundërnjoftim, duke pretenduar se një pjesë e kërkimeve përfshin shelfin kontinental turk dhe kërkon autorizimin e saj.

Në një deklaratë të 6 nëntorit, Ministria e Jashtme turke e cilësoi aktivitetin e planifikuar si të paautorizuar dhe tha se procedura për marrjen e pëlqimit të Turqisë nuk kishte përfunduar. Athina nga ana e saj kundërshton pretendimin se për këto punime nevojitet leje nga Ankaraja.

Në fundjavë pasuan kontakte diplomatike mes Parisit dhe Ankarasë dhe një notë verbale franceze për aktivitetin e anijes. Pikërisht kuptimi i këtij dokumenti u bë pika kryesore e debatit: pala greke këmbëngul se bëhet fjalë për njoftim dhe jo për kërkesë lejeje, ndërsa burime turke e paraqitën komunikimin francez si një hap drejt autorizimit nga Turqia.

Sipas raportimeve diplomatike, nota franceze informon për kërkimet, pa marrë qëndrim mbi mosmarrëveshjet detare greko-turke. Ministri i Jashtëm turk, Hakan Fidan, deklaroi më pas se çështja ishte zgjidhur dhe se gjithçka ishte në rregull, pa dhënë hollësi për përmbajtjen e mirëkuptimit.

Por gjithë ky zhvillim solli edhe përplasje të brendshme në Greqi me opozitën e cila kërkon të mësojë përmbajtjen e plotë të notës diplomatike. Socialistët e PASOK-u pyesin nëse qeveria greke e njihte dhe e kishte miratuar paraprakisht dokumentin, përse nevojitej një komunikim shtesë përtej NAVTEX-it dhe nëse Turqia mund ta përdorë në të ardhmen si precedent për pretendimet e saj. SYRIZA ngriti gjithashtu shqetësime për mbrojtjen e të drejtave sovrane greke.

Kryeministri Kyriakos Mitsotakis nga ana e tij shprehu bindjen se udhëtimi do të përfundonte pa pengesa. Ai theksoi se autorizimet janë dhënë vetëm nga Greqia dhe Qiproja dhe se bëhet fjalë për një projekt europian me prani të fuqishme franceze.

Kërkimet rikthehen në një zonë ku punimet ishin ndërprerë në verën e vitit 2024, pranë ishullin Kasos, mes tensioneve greko-turke. Nisja e anijes shënon rifillimin e procesit në terren, ndërsa mosmarrëveshja për juridiksionin detar mbetet ende e pazgjidhur.