Vetoja që rrezikon rrugën e Shqipërisë drejt BE-së
Vetoja e shteteve anëtare të BE-së po bënë të vështirë procesin e pranimit të vendeve kandidate në Bashkimin Evropian. Shpesh shkaku i vetos është politikat e brendshme të shteteve anëtare.
Zgjerimi i fundit i Bashkimit Evropian ndodhi më shumë se një dekadë më parë, kur Kroacia u bashkua BE-së në vitin 2013. Tani, kjo mund të ndryshojë sërish së shpejti: Mali i Zi, një vend i vogël në Adriatik me rreth 620 mijë banorë, mund t’i përfundojë negociatat e anëtarësimit në muajt e ardhshëm dhe të bëhet anëtar i BE-së në fillim të vitit 2028. Kjo u bë e ditur së fundmi nga Komisionerja e BE-së për Zgjerimin, Marta Kos.
Megjithatë, ky optimizëm u zbeh nga njoftimi se Kroacia mund të vendosë veto ndaj anëtarësimit të Malit të Zi nëse Podgorica nuk plotëson një sërë kërkesash kroate. Ky qëndrim shkaktoi zhgënjim te politikanët e BE-së dhe deputetët e Parlamentit Evropian.
Kjo nuk është aspak e pazakontë. E drejta e vetos, të cilën shtetet anëtare e gëzojnë në shumë procese vendimmarrëse të Bashkimit Evropian, është përdorur gjithnjë e më shpesh vitet e fundit si mjet presioni dhe armë politike. Kjo ka bërë që në disa raste BE-ja të përballet me bllokada serioze.
Në rastin e Malit të Zi, Kroacia ka paraqitur tetë kërkesa, duke argumentuar se ato do të ndihmojnë në përshpejtimin e procesit të integrimit. Megjithatë, në sfond mbetet kërcënimi i nënkuptuar për përdorimin e vetos. Ndër kërkesat e Kroacisë janë kompensimi për ish-të burgosurit e kampeve malazeze gjatë luftërave të viteve 1990, sqarimi i fatit të kroatëve të zhdukur dhe ndjekja më efektive e të dyshuarve për krime lufte.
Disa nga këto kërkesa, veçanërisht ato që lidhen me zbardhjen e fatit të të zhdukurve dhe trajtimin e së kaluarës së luftës, konsiderohen të arsyeshme. Të tjera, si pretendimet për asetet ushtarake, mbeten të debatueshme. Lista e kërkesave lidhet edhe me politikën e brendshme kroate. Asnjë qeveri në Zagreb nuk dëshiron të perceptohet si e butë ndaj çështjeve që lidhen me Luftën e Kroacisë (1991-1995).
Në rastin e Ukrainës, Hungaria ka qenë vendi që ka mbajtur pozicionin më bllokues. Viktor Orbán bllokoi hapjen e grupit të parë të kapitujve negociues deri në humbjen e tij në zgjedhjet e prillit 2026. Pasardhësi i tij, Péter Magyar, e hoqi veton në qershor 2026, por vazhdoi të bllokonte hapjen e kapitujve të tjerë.
Në rastin e Maqedonisë së Veriut, një bllokadë e pafund ka ndodhur për shkak të mosmarrëveshjes rreth emrit “Republika e Maqedonisë”. Kjo bllokadë kontribuoi edhe në forcimin e tendencave autoritare gjatë qeverisjes së ish-kryeministrit Nikola Gruevski. Konflikti u zgjidh në vitin 2018 me Marrëveshjen e Prespës, e cila çoi në ndryshimin e emrit të shtetit në “Republika e Maqedonisë së Veriut”. Megjithatë, pak më vonë, Bullgaria bllokoi nisjen e negociatave, duke kontestuar identitetin kombëtar dhe gjuhësor maqedonas.
Në përfundim, shumica e nevojshme prej dy të tretash në parlament nuk është siguruar. Kryeministri Hristijan Mickoski kërkon garanci se Bullgaria nuk do të vendosë pengesa të reja pas ndryshimit kushtetues, ndërsa Sofja refuzon të japë një zotim të tillë. Për pasojë, ngërçi vazhdon.
Në përgjithësi, vetoset e shteteve anëtare të BE-së po bëjnë të vështirë procesin e pranimit të vendeve kandidate në Bashkimin Evropian. Shpesh shkaku i vetos është politikat e brendshme të shteteve anëtare.