Diktatori që krenohet me turpshmeritë e tij

Tragjedia e situatës sonë të vështirë politike nuk qëndron në faktin se udhëheqësit tanë e shkelin ligjin, por në faktin se ata duhet ta shkelin atë publikisht për të na treguar se kush e ka vërtet pushtetin.

Moralistët liberalë na thonë vazhdimisht se autoritarizmi përfaqëson një kthim te bindja primitive dhe e verbër, një mungesë të thjeshtës të kulturës demokratike. Por ky është një gabim i thellë dhe katastrofik!

Jo, mekanizmi i pushtetit autoritar modern është pafundësisht i keq dhe, nëse ma lejoni këtë shprehje, thellësisht i turpshëm. Për ta kuptuar këtë karakter të turpshëm të pushtetit, duhet t'i kthehemi një figure të analizuar në mënyrë brilante nga kolega ime Alenka Zupančič: Kreonin, personazhin e tragjedise Antigona të Sofoklit.

Teoria tradicionale politike e shikon Kreonin si mishërimin e ligjit shtetëror, si burokratin e ftohtë që mbron rendin publik përballë ligjeve hyjnore dhe të pashkruara që përfaqëson Antigona.

Por shikoni më afër se çfarë është në vërtetë Kreoni. Ai nuk mjaftohet thjesht me ndëshkimin e një tradhtar. Ai nxjerr një dekret që ndalon varrimin e Polinikut, duke e lënë trupin e tij të pajetë të shqyhet nga qentë dhe zogjtë. E kështu me radhë, e kështu me radhë. Dhe pikërisht këtu ndodh kthesa vendimtare.

Të lënë një trup të kalbet nuk është një ndëshkim i zakonshëm ligjor. Është një teprim pervers dhe patologjik. Është një akt mizorie të pastër, që shkon shumë përtej asaj që do të ishte e nevojshme për ruajtjen e stabilitetit të shtetit.

Këtu shohim natyrën e vërtetë të Mjeshtrit: vetë ligji nuk është kurrë thjesht një tekst neutral dhe objektiv, i shkruar në letër. Ligji kërkon gjithmonë një shtesë të fshehtë dhe të turpshme, një tepricë dhunë që i kapërçon kufijtë e tij, për të funksionuar realisht.

Kjo na çon drejtpërdrejt në thellbin e problemës sotëm.

Udhëheqësit autoritar modern, mendoni për Trumpin, mendoni për Putinin, mendoni për të gjithë këta populistë të së djathtës, nuk sundojnë përmes autoritetit dinjitoz të monarkut tradicional. Këta udhëheqës sundojnë përmes vulgaritetit, përmes ekspozimit të hapur të sekreteve me të pista të pushtetit.

Kur një udhëheqës mburret publikisht se ka shkelur rregullat, kur tallet me njerëzit me të pambraktur ose kur shkel hapur themelet etike të shtetit, e majta liberale reagon me një tmerr krejtësisht të parashikueshëm: "Zoti im, shikoni këtë skandal! Me siguri, tani njerëzit do ta kuptojnë se kush është ai në vërtetë!"

Por ata nuk e kuptojnë aspak thelbin psikoanalitik të çështjes! Mbështetësit nuk e tolerojnë sjelljen e turpshme të udhëheqësit pavarësisht përçushtimit të tyre ndaj ligjit. Përkundrazi, ata e duan udhëheqësin pikërisht për shkak të kësaj sjelljeje.

Shfaqja publike e shkeljes së ligjit vepron si një ftesë perverse drejtuar turmës. Udhëheqësi u thotë në mënyrë të nën-kuptuar mbështetësve të tij: "Shikoni, unë mund ta shkel ligjin pa u ndëshkuar. Kjo do të thotë se edhe ju, duke u identifikuar me mua, mund t'i çlironi frustrimet tuaja me të errëta dhe të shtypura."

Kjo është një kënaqësi kolektive, e fshehtë dhe e turpshme, ajo që Jacques Lacan e quanin jouissance, një kënaqësi e tepruar që shkon përtej përfundimit të zakonshëm të kënaqësisë.

Por këtu duhet të shtrohem një pyetje thellësisht të pakëndshme: përsa njerëzit e deshirojnë këtë?

E vërteta e dhimbshme është se qeniet njerëzore nuk e deshirojnë natyrshëm lirinë. Liria është e vështirë. Liria dhemb! Liria kërkon që njeriu të marrë përgjegjësi të plotë për jetën e tij, për zgjedhjet e tij dhe për dështimet strukturore të shoqërisë ku jeton.

Është pafundësisht më e lehtë dhe pafundësisht më ngushëlluese t'i dorëzoj këtë liri të frikshme.