Pas Orbanit dhe Vuçiçit, a është radha e Ramës?

Pas humbjes së Viktor Orbanit në Hungari dhe Aleksandar Vuçiçit në Serbi, vëmendja kthehet te Shqipëria, ku protestat e të rinjve kundër qeverisë së Edi Rame kanë marrë përmasa të mëdha. Associated Press i lidh zhvillimet në të tre vendet me valën e pakënaqësisë ndaj korrupsionit dhe pushtetit të konsoliduar, duke ngritur pyetje nëse lëvizja protestuese në Shqipëri mund të sjellë një ndryshim të ngjashëm politik.

Fitorja e kandidatëve të mbështetur nga studentët në Serbi ka dhënë fund pushtetit të Aleksandar Vuçiçit, pas dy vitesh protestash kundër korrupsionit dhe autoritarizmit. Zhvillimet në Beograd pasqyrojnë edhe një valë të lëvizjesh të të rinjve në Evropë, nga Hungaria deri në Shqipëri, ku protestuesit kërkojnë ndryshime politike dhe institucionale.

Për më shumë se një vit, banorët e kryeqytetit serb nuk mund të hynin në një nga parqe të njohura të qytetit, që ndodhet mes Parlamentit dhe zyrave të udhëheqësve të fuqishëm të djathtë, Aleksandar Vuçiç. Arsyja ishte se autoritetet kishin rrethuar parkun, ndërsa grupe të medha mbështetësish të Vuçiçit kishin zënë atë. Këto grupe vepronin si një forcë mbështetëse e udhëheqësit autoritar, me detyrën për të frikësuar dhe, në disa raste, për të sulmuar pjesëtarët e lëvizjes studentore kundër qeverisë, e cila po zgjerohej gjithnjë e më shumë.

Por pasi Vuçiçi befasoi vendin ballkanik të dielën në mbrëmje, duke pranuar humbjen në zgjedhje përballë kandidatëve të mbështetur nga studentët, të rinjtë shumta dolën në rrugët e Beogradit për të festuar dhe hoqën rrethimet përreth kampit të njohur si “Ćaciland”. Brenda pak kohe, protestuesit i hodhën menjënanë barrikadat, ndërsa flakët përshinë tendat e kampit, bashkë me pushtetin e Vuçiçit.

Ky ndryshim i madh erdhi pas dy vitesh organizimi i pandërprerë dhe protestash të vazhdueshme nga lëvizja studentore, e cila e akuzonte Vuçiçin, të mbështetur nga Kremlini, për autoritarizëm në rritje, lidhje me krimin e organizuar dhe korrupsion të përhapur. Zhvillimet pasqyruan gjithashtu lëvizje të tjera protestuese të udhëhequra nga të rinjtë, të cilat kohët e fundit kanë sfiduar strukturën pushteti që i konsiderojnë të rrenjosur dhe të pandjeshme ndaj kërkesave të qytetarëve, në Evropë dhe më gjerë. Në Hungari fqinje, këto lëvizje arritën të largonin nga pushteti një tjetër udhëheqës që kishte qeverisur për një kohë të gjatë.

Lëvizja studentore në Serbi mori hov nga zemërimi ndaj Vuçiçit dhe qeverisë së tij, pasi 16 persona humbën jetën në vitin 2024, kur një strehë betoni u shemb në stacionin hekurudhor të Novi Sadit. Ngjarja shkaktoi një valë protestash të të rinjve, të cilët ia atribuuan shembjen korrupsionit në nivele të larta dhe favorizimeve gjatë punimeve për rinovimin e stacionit.

Kur Vuçiçi pranoi humbjen të dielën dhe dhjetëra mijëra njerëz dolën në rrugë për të festuar, skenat ngjanin shumë me ato që shoqëruan largimin nga pushteti të kryeministrit prorus Viktor Orbán në Hungari, vetëm gjashtë muaj më parë. Në ndërkohë, kontrolli 16-vjeçar i pushtetit nga Orbán, i ekstremist i djathtë, dikur dukej i palëkundur, zemërimi në rritje për korrupsionin dhe vënien e institucioneve shtetërore nën kontrollin e pushtetit u përqendrua rreth një figure të re politike, Péter Magyar.

Ashtu si studentët serbë, Magyar kaloi dy vjet duke udhëtuar pa ndërprerje në zonat rurale, ku Orbán kishte mbështetjen më të madhe. Magyar e përqendroi fushën e tij të luftës kundër korrupsionit dhe rikthimi i Hungarisë në radhët e demokracive të Bashkimit Evropian. Kur partia e tij e qendrës së djathtë, Tisza, fitoi bindshëm zgjedhjet, kjo erdhi kryesisht falë pjesëmarrjes së madhe të të rinjve, e cila ndihmoi në arritjen e nivelit më të lartë të pjesëmarrjes zgjedhore në historinë e Hungarisë pas socializmit. Ashtu si lëvizja studentore në Serbi, aktivistët dhe mbështetësit e Magyarit paraqitën një vizion.