UNESCO: Kujtesa e botës rrezikon të zhduket!

Filma, regjistrimet zanore dhe dëshmia historike që ruajnë zërin e brezave të kaluar rrezikojnë të zhduken përgjithmonë. Në Ditën Botërore të Trashëgimisë Audiovizive, që shënohet më 27 tetor, UNESCO tërheq vëmendjen për nevojën urgjente për të mbrojtur materialet që dokumentojnë historinë, kultura dhe identitetin e shoqërive.

Me temën “Dritarja juaj drejt botës”, përkujtimi i këtij viti synon të nxjerrë në pah rolin e trashëgimisë audiovizive në lidhjen mes kulturave dhe në ruajtjen e kujtesës kolektive. Regjistrimet e vjetra nuk janë thjesht materiale arkivore: ato mbartin histori njerëzish, muzikë, lajme, fjalime dhe dëshmi të ngjarjeve që kanë formuar shoqëritë.

Një nga nismat e rëndësishme të mbështetura nga UNESCO është ruajtja dhe digjitalizimi i rreth 45 mijë regjistrimeve në shirita analogë të Radio Mogadishu në Somali. Materialet përfshijnë histori të jetës së përditshme, lajme lokale, fjalime politike, programe argumentuese dhe muzikë, duke përmbërë një pjesë të rëndësishme të identitetit kulturor të vendit.

Rreziku nuk lidhet vetëm me kalimin e kohës. Fatkeqësitë natyrore, kushtet e papërshtatshme të ruajtjes dhe vjetërsimi i teknologjive mund t’i bëjnë regjistrimet të palezueshme ose të papërdorshme. Nëse nuk ndërhyhet në kohë, disa prej tyre mund të humbasin pa mundësi rikthimi.

Një tjetër projekt i mbështetuar nga UNESCO synon të shpëtojë koleksionet audiovizive të Korporatës Kombëtare të Transmetimeve në Zambi. Këto materiale dokumentojnë periudha të rëndësishme të historisë së Afrikës Jugore, por janë përballur me dëmtime të shkaktuara nga fatkeqësitë natyrore, kushtet e dobëta të ruajtjes dhe formatet teknologjike të vjetruara.

Përmes restaurimit dhe digjitalizimit, specialistët synojnë të bëjnë këto materiale të qëndrueshme dhe të aksesueshme edhe në të ardhmen. Kalimi në formate moderne është një hap thelbësor për të parandaluar humbjen e tyre dhe për t’u dhënë mundësi brezave të rinj të njihen me të kaluarën.

Programi “Kujtesa e Botës” i UNESCO-s, i krijuar në vitin 1992, synon të mbrojë trashëgiminë dokumentare dhe të sigurojë aksesin në të për brezat e sotëm dhe ata që do të vijnë. Në këtë kuadër, trashëgimia audiovizive ka një rëndësi të vërtetë, pasi ruan jo vetëm imazhe dhe tinguj, por edhe gjuhë, tradita dhe shprehje artistike që përmbërë identitetin e komuniteteve.

Mesazhi i kësaj dite është i qartë: mbrojtja e arkivave nuk është vetëm detyrë e specialistëve, por një përgjegjësi kulturore që prek të gjithë shoqërinë. Çdo film i vjetër, regjistrim muzikor apo kronikë historike mund të jetë një pjesë e pazëvendësueshme e kujtesës sonë të përbashkët.