BE-ja mund të shpallë GRU-në organizatë terroriste?

Deri tani, shpallja e organizatave terroriste ishte rezervuar për aktorë qartë joshtetërorë, si Hamasi ose Al-Kaida. Bashkimi Evropian (BE) ka nisur të shqyrtojë mundësinë për ta shpallur organizatën terroriste GRU, agjencinë ruse të inteligjencës ushtarake. Vala e fundit e sulmeve hibride ndaj disa vendeve anëtare të BE-së, shumë prej të cilave ishin drejtpërdrejt ose tërthorazi të lidhura me GRU-në, ka shtyrë diplomatët dhe juristët e BE-së të shqyrtojnë fillimisht nëse një gjë e tillë është e mundur nga pikëpamja ligjore dhe, më pas, nëse në Bruksel ka vullnet të mjaftueshëm politik për ta ndërmarrë këtë hap.

Ligjshmëria e një mase të tillë po shqyrtohet me kujdes, pasi vendimi i Brukselit, në fillim të janarit, për ta përfshirë Korpusin e Gardës Revolucionare Islamike të Iranit (IRGC) në listën e organizatave terroriste përmbente moment historik për BE-në. Deri atëherë, shpallja e organizatave terroriste ishte rezervuar për aktorë qartë joshtetërorë, si Hamasi ose Al-Kaida.

Përfshirja e IRGC-së në këtë listë, jo vetëm që hapi mundësinë e marrjes së masave kundër një strukture zyrtare të aparatit ushtarak dhe të inteligjencës së një shteti sovran, por edhe e përfshiu konceptin e "terrorizmit të sponsorizuar nga shteti" në kuadrin ligjor të BE-së. Që BE-ja ta shpallë terrorist një subjekt ose organizatë, vendimi duhet të mbështetet në një vendim të mëparshëm gjyqësor në një shtet anëtar të BE-së, ose në një vend të tretë të besueshëm.

Në rastin e IRGC-së, prova vendimtare ligjore ishte vendimi i vitit 2023 i Gjykatës së Lartë Rajonale të Dyseldorfit, sipas të cilit një tentativë për të vënë zjarrin në një sinagogë në qytetin gjerman, Bohum, një vit më parë, ishte planifikuar dhe kryer shprehimisht nga organizata iraniane.

Sfida, e cila po shqyrtohet tani, është nëse ka ndonjë vendim të ngjashëm gjyqësor që përfshin GRU-në. Kjo mund të jetë e ndërlikuar. Deri më tani, shtete të caktuara anëtare kanë ngritur zyrtarisht akuza ndaj oficerëve të GRU-së, shpesh në mungesë të tyre, për vepra si spiunazhi ose tentativa për vrasje, por jo për terrorizëm.

Sipas diplomatëve evropianë, prokurorët kombëtarë janë të kufizuar nga përkufizimet teknike të kodeve penale të vendeve të tyre përkatëse. Kjo nënkupton akuza tradicionale penale ose që lidhen me inteligjencën, por jo akuza për terrorizëm.

Si shembull mund të merren shpërthimet e vitit 2014 në depon e municioneve në Republikën Çeke. Prokurorët e vendit identifikuan dy oficerë të GRU-së si përgjegjës, por ligji çek nuk lejon zhvillimin e një gjykimi të plotë penal ose shpalljen e tyre fajtorë, pasi të dyshuarit ndodhen ende në Rusi.

Një rast tjetër është helmimi me agjentin nervor Novichok në Salisberi të Anglisë, në vitin 2018, ku shënjestër ishin ish-agjenti rus Sergei Skripal dhe vajza e tij. Në këtë rast, agjentët e GRU-së, që, rastësisht, ishin të njëjët si në rastin e Çekisë, u akuzuan në mungesë, por për tentativë vrasjeje dhe përdorim të armëve kimike, jo për terrorizëm.

Por mbase dy mundësitë më premtuese për të ndjekur penalisht GRU-në si organizatë terroriste vijnë nga Lituania.

Rasti i parë lidhet me një incident të vitit 2024, kur pajisje ndezëse ishin planifikuar të vendoseshin në avionet mallrash që do të niseshin drejt Shteteve të Bashkuara dhe Kanadasë, por ato morën flakë në magazina në Gjermani, Poloni dhe Mbretërinë e Bashkuar.

Në vitin 2025, prokurorët lituanë ngritën aktakuzë për terrorizëm ndaj 15 personave. Megjithatë, këta persona ishin ndërmetës operativë të rekrutuar nga GRU-ja, dhe jo oficerë të saj. Pyetja që duhet të shqyrtohet nga juristët në Bruksel është nëse kjo lidhje është mjaftueshëm e fortë.

Pastaj është procesi gjyqësor që po zhvillohet tani në këtë shtet baltik, ku gjashtë shtetas të huaj akuzohen se kishin planifikuar një sulm me zjarrvënie në shtator të vitit 2024, duke shënjestruar një kompani private të furnizimit ushtarak në qytetin lituan Shiauliai, e cila ofron mbështetje për Ukrainën.