Elbasani: një bombë mjedisore që nuk zhduket

Raporti i Kontrollit të Lartë të Shtetit për ndotjen e mjedisit në bashkitë Elbasan dhe Krujë ka nxjerrë në dritë probleme të rënda në administrimin e mbetjeve, kontrollin e ndotjes dhe përgjegjësinë e institucioneve shtetërore. Gjetjet e shqetësuese për Elbasanin lidhen drejtpërdrejt me landfillin e qytetit, ndotjen e ujërave të lumit Shkumbin, mosfunksionimin e inceneratorit dhe trashëgiminë e rrezikshme industriale të ish-Metalurgjikut.

Raporti nuk përshkruan thjesht mungesën administrative. Ai evidenton se, pavarësisht ekzistencës së lejeve mjedisore dhe procedurave formale, ndotja vazhdon, ndërsa masat e institucioneve përgjegjëse nuk kanë qenë të mjaftueshme për ta frenuar.

Një nga konstatimet më të forta të auditimit ka të bëjë me landfillin e Elbasanit, ku depozitohen mbetjet urbane. Sipas KLSH-së, megjithëse depozitimi kryhet sipas procedurave dhe me leje mjedisore, kjo nuk ka penguar krijimin e një problemi serioz për mjedisin përreth.

Ky është një nga konstatimet më të rëndësishme të dokumentit, pasi tregon se problemi i landfillit nuk kufizohet vetëm brenda territorit ku grumbullohen mbeturinat. Ujërat e grumbulluara në të dy anët e fushës së mbetjeve dhe rrjedhjet e tyre, sipas audituesve, ndikojnë në ndotjen e ujërave nëntokësore dhe sipërfaqësore të Shkumbinit.

Pra, edhe pse landfilli disponon leje mjedisore, KLSH konstaton se sistemi i menaxhimit nuk ka arritur të shmanget ndotjen e burimeve ujore. Ky dallim është thelbësor. Një leje mjedisore nuk mund të konsiderohet garanci për mbrojtjen e mjedisit kur vetë institucioni suprem i auditimit konstaton se rrjedhjet nga venddepozitimi po krijojnë ndotje.

Për më tepër, raporti thekson se masat e ndërmarrë deri tani nuk janë të plotë dhe kërkon një menaxhim të integruar të mbetjeve, në bashkëpunim me institucionet përgjegjëse në nivel qendror dhe vendor. Në këtë situatë ngrihen pyetje serioze për mënyrën se si është kontrolluar landfilli, për masat e marra ndaj rrjedhjeve dhe për efektivitetin e monitorimit të ujërave në zonën përreth.

Çfarë analizash janë kryer për ujërat që dalin nga fusha e mbetjeve? Sa shpesh janë kontrolluar rrjedhjet dhe çfarë masash konkrete janë marrë për të parandaluar përhapjen e ndotjes drejt Shkumbinit? Raporti evidenton problemin, por nuk jep një bilanc të plotë të përqendrimeve të ndotësve në lumë apo të ndikimit të tyre në shëndetin e banorëve.

Problemi bëhet edhe më i rëndë kur gjetjet për landfillin lidhen me situatën e inceneratorit të Elbasanit. KLSH evidenton se impianti i trajtimit të mbetjeve nuk ka funksionuar me kapacitet të plotë dhe, sipas informacionit të administruar nga Agjencia Kombëtare e Mjedisit, po mbush një vit jashtë punë.

Arsyet e përmendura në raport janë mungesa e fondeve dhe mungesa e levdishmërisë ekonomike të teknologjisë së instaluar. Kjo do të thotë se Elbasani përballet njëkohësisht me dy probleme të lidhura: një impiant që nuk po kryen funksionin për të cilin është ngritur dhe një landfill ku KLSH konstaton ndotje të ujërave.

Në vend që sistemi i trajtimit të mbetjeve të siguronte një zgjidhje të qëndrueshme, auditimi tregon se hallkat kryesore të tij kanë mungësi të theksuara. Raporti nënvizon edhe nivelin e ulët të riciklimit. Sipas audituesve, mungojnë procese të mirëfillta riciklimi dhe trajtimi sipas standardeve, përfshirë masat për eliminimin e ndotësve që mund të prekin tokën dhe ujërat përreth venddepozitimeve.

Kështu, problemi nuk është vetëm fakti që inceneratori nuk punon. Problemi është më i rëndësishëm dhe lidhet me trashëgiminë e rrezikshme industriale të ish-Metalurgjikut.