Kulla ngrihen, po mbrojtja e blerësve ku është?
Tregu i pasurive të paluajtshme shqiptar kërkon një reformë që ta vështrojë mbrojtjen e blerësit përpara pagesës, jo vetëm pas dështimit të projektit. Gjendja e sotme e këtij sektori është e rrezikshme për blerësit, dhe duhet të garantohet përfundimi i objektit ose kthimi i parapagimeve.
Një familje paguan për një apartament ende në kantier, një biznes porosit ambientin ku do të nisë aktivitetin, dhe një furnitor dorëzon hekur dhe çimento kundër sipërfaqeve që do të marrë më vonë. Të gjithë financojnë sot një premtim për nesër. Nëse zhvilluesi mbetet pa para, punimet ndalen ose projekti sekuestrohet, pyetja nuk është më sa është rritur çmimi. Ajo është nëse blerësi do të marrë pronën e kontraktuar, do të rikuperojë paratë apo do të mbetet për vite dyerve të gjykatave duke kërkuar të drejtën e tij. Pra, nuk mjafton të pyesim sa ndërtohet dhe me çfarë çmimi shitet. Duhet të pyesim edhe si mbrohen pagesat dhe kush përgjigjet kur prona nuk dorëzohet.
Raporti i Bankës së Shqipërisë për gjashtëmujorin e parë 2026 paraqet kërkesë të përgjithshëm të qëndrueshme, indeks kombëtar i çmimeve të pandryshuar kundrejt gjashtëmujorit të mëparshëm, por rreth 10% më të lartë se një vit më parë, dhe rritje të lehtë të kohës mesatare të shitjes, kryesisht nga Tirana. Vrojtimi raporton gjithashtu vijim të rënies së numrit të pronave të pashitura. Këto të dhëna nuk konfirmojnë kolaps të përgjithshëm. Shitja më e ngadalta mund të tregojë dobësim të kërkesës ose çmime që blerësit nuk pranojnë. Banesat, zyrat dhe njësitë tregtare nuk kanë domosdoshmërisht të njëjtin ecuri. Nevojiten të dhëna për transaksionet, çmime faktike, anulimet dhe stokun e papërdorur.
MONEYVAL, organi monitorues i Këshillit të Evropës kundër pastrimit të parave, identifikonte në vlerësimin e korrikut 2018 korrupsionin dhe krimin e organizuar si burime të rrezikuara. Ai vlerësonte se hetimet rrallë përfundonin në ngritje akuze dhe rezultatet e sekuestrimit e konfiskimit nuk dukeshin në përpjesëtim me kriminalitetin. Këto janë gjetje historike, jo fotografi e pandryshuar e situatës së sotme. Raporti pasues i vitit 2023 njohu përmiërime në transparencën e marrëveshjeve juridike dhe mbikëqyrjen e profesioneve të lira, përfshirë noterët dhe agjentët imobiliarë. Por legjislacioni i përmiëruesuar nuk provon vetvetiu efektivitet: duhen rezultate në praktikë. Raundi i gjashtë nisi në mars 2025; në burimet e hapura nuk u konfirmua një raport i ri përfundimtar mbi tregun për vitin 2026. Sigurisht, raportet nuk provojnë se çdo ndërtesë bosh lidhet me pastrimin e parave.
Rreziku përqendrohet te blerësi që ka parapaguar shumë, ndërsa punimet janë në fillim.